Thăm sản phụ và em bé mới sinh, nên chờ gia đình báo mẹ con đã khoẻ và sẵn sàng đón khách, thường là khi đã về nhà ổn định chứ không phải những ngày đầu ở viện. Khi đến: rửa tay trước khi lại gần bé, không hôn bé, không bế bé nếu đang ho, sốt, sổ mũi, và chỉ ngồi ngắn. Người cần hỏi thăm nhiều nhất là người mẹ, không chỉ em bé.
Những ngày ở viện sản: để dành cho người nhà
Khoa sản và khoa sơ sinh thường quy định thăm chặt hơn các khoa khác: hạn chế số người, có nơi chỉ cho một người nhà ở cùng, có nơi không cho trẻ em vào. Lý do dễ hiểu: trẻ sơ sinh chưa có sức đề kháng tốt, nhiều sản phụ vừa trải qua ca sinh khó hoặc mổ lấy thai, cần ngủ và cần tập cho con bú.
Những ngày này, cách thăm tốt nhất với bạn bè, đồng nghiệp là nhắn chúc mừng: "Chúc mừng hai vợ chồng. Khi nào mẹ con khoẻ, tiện đón khách thì nhắn mình ghé nhé." Không gọi điện liên tục, không hỏi "sinh thường hay sinh mổ", "bé nặng bao nhiêu" trong nhóm chat đông người nếu gia đình chưa tự chia sẻ.
Ông bà, anh chị em ruột thì khác, nhưng cũng nên hỏi bố mẹ bé trước, đi từng người hoặc từng cặp, không kéo cả họ vào phòng sinh.
Bao lâu sau sinh thì nên đến thăm
Không có một mốc đúng cho mọi nhà. Có gia đình vui vẻ đón khách sau một tuần, có nhà muốn chờ qua tháng đầu, có nhà theo tục kiêng cữ của quê mình. Mỗi miền, mỗi nhà một lệ; chuyện kiêng cữ là cả một đề tài riêng, ở đây chỉ cần nhớ: nhà người ta kiêng thì mình theo, không bàn ra.
Những tín hiệu cho thấy đã đến lúc hợp:
- Bố mẹ bé chủ động mời, hoặc trả lời "cuối tuần này ghé được".
- Mẹ đã đi lại thoải mái, bé ăn ngủ có nếp.
- Gia đình đã đăng ảnh, khoe con, tức là đã sẵn lòng chia sẻ niềm vui.
Nếu gia đình im lặng, đừng hỏi dồn. Những tuần đầu sau sinh nhiều người mẹ mệt mỏi, thiếu ngủ, có người buồn bã khó tả. Họ không thiếu tình cảm của bạn bè; họ chỉ thiếu sức.
Giữ vệ sinh khi gặp em bé
Đây là phần quan trọng nhất của một lần thăm sản phụ. Các khuyến cáo của ngành y tế và Tổ chức Y tế Thế giới về phòng lây nhiễm đều xoay quanh mấy điều phổ thông sau.
| Việc | Làm thế nào | Vì sao |
|---|---|---|
| Rửa tay | Rửa bằng xà phòng và nước sạch, kỹ cả kẽ ngón, mu bàn tay, ít nhất khoảng hai mươi giây; hoặc dùng dung dịch sát khuẩn tay | Tay là đường mang mầm bệnh phổ biến nhất |
| Không hôn bé | Không hôn má, hôn tay, hôn chân bé; muốn âu yếm thì nhìn, nói chuyện, chạm nhẹ đã rửa tay | Nước bọt, hơi thở có thể mang virus mà người lớn không có triệu chứng |
| Đang ốm thì không bế | Ho, sốt, sổ mũi, đau họng, mọc mụn nước quanh miệng: hoãn thăm hoặc chỉ đứng xa, đeo khẩu trang | Bệnh nhẹ với người lớn có thể nặng với trẻ sơ sinh |
| Không mùi khói thuốc | Không hút thuốc trước khi đến; quần áo ám khói thì thay | Khói thuốc bám quần áo vẫn có hại cho trẻ nhỏ |
| Nước hoa nhẹ hoặc không | Tránh nước hoa, dầu gió nồng | Mùi mạnh làm bé khó chịu, mẹ đang cho bú cũng dễ khó chịu |
| Để giày dép, túi xách ngoài | Không đặt túi, mũ bảo hiểm lên giường bé | Giữ chỗ nằm của bé sạch |
Với người sẽ thường xuyên ở gần bé (ông bà, người giúp việc), việc có nên tiêm phòng một số bệnh trước khi bé chào đời hay không là chuyện nên hỏi bác sĩ. Người đi thăm một lần thì chỉ cần giữ đúng các điều trên.
Bế bé hay không: để bố mẹ quyết
Được bế em bé là niềm vui, nhưng đó không phải quyền của khách. Nhiều bố mẹ ngại từ chối nên cứ đưa con cho khách bế, rồi lo cả buổi. Người đến thăm nên:
- Không tự ý bế bé lên khi bé đang nằm ngủ.
- Hỏi "mình rửa tay rồi, cho mình bế bé một chút được không?" và chấp nhận câu trả lời "để lúc khác".
- Khi bế, đỡ đầu và cổ bé; ngồi xuống bế nếu không quen.
- Trả bé cho mẹ ngay khi bé quấy, khóc, hay khi mẹ ra hiệu.
- Không chụp ảnh có đèn flash sát mặt bé, không đăng ảnh bé lên mạng khi bố mẹ chưa cho phép.
Hỏi thăm người mẹ: điều nhiều người quên
Bước vào nhà có trẻ sơ sinh, ai cũng hướng về em bé. Người mẹ ngồi bên, vừa sinh xong, thiếu ngủ, cơ thể còn đau, thường bị hỏi một câu duy nhất: "bé ngoan không?". Một lần thăm chu đáo nên dành cho mẹ ít nhất vài câu riêng.
Nên hỏi
- "Em thấy trong người thế nào, đã đỡ mệt chưa?"
- "Đêm có ngủ được chút nào không?"
- "Có việc gì mình giúp được không: nấu một bữa, đi chợ hộ, trông bé để em tắm?"
Không nên nói
- Bình phẩm vóc dáng sau sinh: "béo ra nhiều nhỉ", "bụng vẫn to thế".
- Chê sữa ít, chê bé nhỏ, so với con nhà khác.
- Áp kinh nghiệm nuôi con của mình: "phải thế này mới đúng". Mỗi nhà nuôi theo hướng dẫn của bác sĩ và lựa chọn riêng.
- Hỏi chuyện sinh thường hay sinh mổ với ý so sánh.
Nếu thấy người mẹ buồn bã kéo dài, hay khóc, nói những điều lo lắng khác thường, hãy nhẹ nhàng nói với người nhà để họ đưa mẹ đi gặp bác sĩ. Đó không phải chuyện "ai sinh xong cũng thế".
Thời gian, giờ giấc và người đi cùng
- Ở ngắn: khoảng hai mươi, ba mươi phút. Bé sơ sinh ăn ngủ theo cữ vài tiếng một lần, mẹ cần chợp mắt khi bé ngủ.
- Tránh giờ bé bú, giờ ngủ trưa. Hỏi trước giờ nào tiện.
- Không đưa trẻ nhỏ theo nếu không cần, nhất là trẻ đang đi nhà trẻ, dễ mang mầm cảm cúm.
- Đi ít người: một, hai người, không cả nhóm cơ quan ập đến cùng lúc.
- Khi mẹ cần cho con bú, tự ý ra phòng ngoài hoặc chào về, không đợi mẹ phải nhắc.
Chuyện mang gì đi thăm sản phụ có nhiều tục lệ và lựa chọn, đủ cho một bài riêng; nguyên tắc chung vẫn là hỏi người nhà trước, ưu tiên thứ thật sự giúp được gia đình.
Giúp một tay: món quà quý nhất
Những tháng đầu có con là lúc gia đình trẻ quay cuồng nhất. Thay cho những lời "cần gì cứ bảo", hãy đề nghị một việc cụ thể, có ngày giờ:
- Nấu sẵn vài bữa ăn đơn giản, để trong hộp, ghi rõ món.
- Đưa đón con lớn đi học trong tuần đầu.
- Đi chợ, mua đồ dùng thiếu.
- Dọn dẹp, giặt giũ một buổi.
- Trông bé một tiếng để bố mẹ ngủ bù.
Ở làng quê ngày trước, hàng xóm mang sang nồi cháo, rổ rau, gánh hộ nước cho nhà có người ở cữ. Việc nhỏ mà thiết thực như thế bao giờ cũng được nhớ lâu.
Câu hỏi thường gặp
Sinh xong bao lâu thì được đi thăm?
Không có mốc chung; nên chờ bố mẹ bé báo mẹ con đã khoẻ và tiện đón khách, thường là khi đã về nhà ổn định. Mỗi nhà có lệ kiêng cữ riêng, khách nên theo nếp nhà người ta.
Có nên hôn em bé sơ sinh không?
Không nên. Nước bọt và hơi thở của người lớn có thể mang virus dù người đó không có triệu chứng, trong khi trẻ sơ sinh sức đề kháng còn yếu. Âu yếm bằng ánh mắt, lời nói, hoặc chạm nhẹ bằng tay đã rửa sạch.
Đang ho, cảm có nên đi thăm em bé mới sinh không?
Nên hoãn. Một cơn cảm nhẹ với người lớn có thể nặng với trẻ sơ sinh. Hãy nhắn chúc mừng và hẹn đến khi đã khỏi hẳn.
Đi thăm sản phụ nên nói gì?
Chúc mừng, rồi hỏi thăm chính người mẹ: đã đỡ mệt chưa, đêm ngủ được không, có việc gì cần giúp. Tránh bình phẩm vóc dáng, chê sữa, so sánh con nhà khác hay áp kinh nghiệm nuôi con.
Thăm em bé mới sinh nên ở bao lâu?
Khoảng hai mươi đến ba mươi phút là vừa. Tránh giờ bé bú và giờ ngủ, chủ động chào về khi mẹ cần cho con bú hoặc nghỉ.
