Về quê chồng hay quê vợ ăn Tết nhẹ nhàng nhất khi hai vợ chồng bàn trước ba việc: ở mỗi bên mấy ngày, nếp nhà bên kia có gì khác, và ai đỡ ai trong những lúc khó xử. Người con của nhà đó là "người dẫn đường" — hỏi trước, dặn trước và đứng ra nói giúp — còn người làm dâu, làm rể chỉ cần quan sát, phụ việc và giữ hoà khí. Phần lớn chuyện không vui ngày Tết bắt nguồn từ việc không ai nói trước điều gì.
Vì sao về quê bên kia lại khó hơn tưởng
Mỗi nhà là một nếp. Có nhà dậy từ năm giờ sáng mùng một để cúng, có nhà ngủ đến tận trưa. Có nhà phụ nữ ăn sau, có nhà cả nhà ngồi chung một mâm. Có nhà nói to cười lớn là chuyện thường, có nhà coi đó là thiếu ý tứ. Người con lớn lên trong nếp đó thấy mọi thứ tự nhiên; người dâu, người rể mới về thì như đi vào một căn nhà không có bản đồ.
Khác biệt còn lớn hơn khi hai bên ở hai miền. Người miền Bắc về quê vợ miền Tây sẽ gặp cách mời rượu, cách tiếp khách rất khác; người miền Nam về quê chồng xứ Nghệ có khi thấy bữa cơm ít món mà chuyện thì nhiều. Không bên nào đúng hơn bên nào — chỉ là mỗi nơi mỗi lệ, và người về làm khách cần được báo trước để khỏi lúng túng.
Hai vợ chồng bàn gì trước chuyến về
Buổi bàn này nên diễn ra trước Tết vài tuần, lúc hai người còn bình tĩnh, chứ không phải trên xe đang về quê. Năm câu hỏi đủ dùng:
- Ở mỗi bên mấy ngày, ngày nào? Thống nhất xong thì báo cho cả hai bên cùng lúc, cùng một nội dung.
- Nhà bên đó có lệ gì đặc biệt? Giờ cúng, ai vào bếp, có kiêng gì trong mấy ngày đầu năm, ai trong họ cần đến chào trước.
- Ai trong nhà dễ tính, ai khó tính? Người con biết rõ nhất ông bác nào hay hỏi chuyện con cái, bà cô nào hay so sánh. Nói trước để người kia chuẩn bị tinh thần.
- Những câu hỏi khó sẽ trả lời thế nào? Khi nào sinh con, sao chưa mua nhà, lương bao nhiêu — thống nhất một cách trả lời chung, nhẹ nhàng, rồi người con của nhà đó đỡ lời.
- Tín hiệu cần nghỉ là gì? Một câu nói, một cái nhìn để người kia biết mình đã mệt, cần ra ngoài một lúc.
Chia ngày giữa hai bên nội ngoại
Chuyện "Tết này ăn ở đâu" có lẽ là đề tài gây căng thẳng nhất giữa các đôi vợ chồng. Không có công thức đúng cho mọi nhà, nhưng có vài cách chia thường được dùng:
| Cách chia | Hợp với | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Năm chẵn bên nội, năm lẻ bên ngoại (ngày mùng một) | Hai quê xa nhau, không đi được trong một kỳ nghỉ | Bên không đón năm đó nên được ghé thăm vào dịp khác trong năm |
| Trước Tết bên này, sau Tết bên kia | Hai quê cùng tỉnh hoặc gần nhau | Ngày giao thừa ở đâu nên nói rõ từ trước |
| Chia buổi trong cùng ngày | Hai nhà cách nhau vài chục cây số | Dễ mệt cho trẻ nhỏ, nên chừa thời gian đi lại |
| Đón một bên lên nhà mình | Một bên cha mẹ còn khoẻ, thích lên phố | Bên ở quê cần được nghe giải thích rõ, không cảm thấy bị bỏ lại |
Một điều nên tránh: để mỗi người tự hứa với nhà mình rồi mới đem ra cãi nhau. Lời hứa đã nói với cha mẹ rất khó rút lại, và người còn lại sẽ thành người "không cho về".
Những ngày làm dâu, làm rể: quan sát rồi phụ
Việc bếp
Ở nhiều nhà, bếp ngày Tết là nơi phụ nữ trong họ tụ lại. Người dâu mới không nên đứng ngoài, nhưng cũng không nên tự ý nấu theo kiểu nhà mình. Câu hỏi hay nhất là "Con làm được việc gì ạ?" rồi nhận việc được giao: nhặt rau, rửa bát, bày mâm. Muốn trổ tài thì xin phép nấu một món riêng vào ngày không cúng.
Ngày nay ở nhiều gia đình, con rể vào bếp cũng không còn lạ. Người chồng về quê vợ nếu xắn tay rửa bát, khiêng bàn ghế, dựng rạp thường được quý hơn người chỉ ngồi uống nước với các ông. Ở quê mình, người chồng cũng nên làm gương bằng việc phụ bếp, để vợ không phải một mình gánh hết.
Giờ giấc
Dậy theo giờ nhà. Nếu nhà dậy sớm để cúng, người dâu rể dậy cùng dù ngày thường quen ngủ muộn. Nếu nhà ngủ muộn, đừng dậy sớm đi lại ồn ào. Buổi tối nên hỏi trước sáng mai mấy giờ có việc.
Đi chào họ hàng
Người con của nhà dẫn đi, giới thiệu từng người. Người dâu rể chỉ cần chào hỏi lễ phép, nhớ tên và vai từng người — cách gọi cho đúng thuộc về một chủ đề riêng mà người con nên dặn trước. Gặp người nhớ không ra, cứ hỏi nhỏ người đi cùng.
Khi hai bên khác ý: giữ hoà khí thế nào
Có những lúc khó tránh: mẹ chồng muốn cháu mặc ấm, con dâu thấy không cần; bố vợ ép rượu, con rể không uống được; bác hỏi một câu chạm tự ái. Vài nguyên tắc giúp chuyện nhỏ không thành chuyện lớn:
- Người con của nhà đứng ra nói. Người dâu, người rể không cãi trực tiếp với cha mẹ bên kia. Có điều không vừa ý, nói với vợ hoặc chồng, để người đó nói với nhà mình.
- Không bàn chuyện cũ trong ngày Tết. Những khúc mắc từ đám cưới, chuyện tiền nong, chuyện ở riêng — để sau Tết.
- Từ chối mềm mà rõ. Không uống được thì nói một lần, kèm lý do đơn giản (phải lái xe, đang uống thuốc theo đơn), rồi cầm cốc nước thay.
- Ra ngoài một lúc. Ra vườn, dẫn con đi dạo, đi chợ giúp. Cách xa câu chuyện mười lăm phút thường đủ để nguội.
- Không kể lại chuyện nhà này cho nhà kia. Cái gì xảy ra ở quê chồng để lại ở quê chồng.
Bảng nhắc nhanh cho người lần đầu về quê bên kia
| Nên | Nên tránh |
|---|---|
| Hỏi người con của nhà về nếp nhà trước khi về | Mặc định nhà bên kia giống nhà mình |
| Chào người lớn trước khi ngồi xuống, trước khi đi | Ngồi vào mâm, cầm đũa trước người lớn tuổi |
| Hỏi "con làm được việc gì" rồi làm đúng việc được giao | Tự ý sắp xếp lại bếp, bàn thờ |
| Khen thật lòng một món ăn, một góc vườn | So sánh với quê mình, với nhà mình |
| Dành thời gian ngồi với ông bà bên kia | Cầm điện thoại cả buổi khi họ hàng đến |
| Cảm ơn cha mẹ bên kia trước khi đi | Đi mà không chào người già trong nhà |
Góc nhìn hôm nay: "dâu hiền rể thảo" theo cách mới
Trong nếp xưa, người con dâu về nhà chồng là theo hẳn lệ nhà chồng, còn chàng rể ít khi về quê vợ dài ngày. Nhiều gia đình ngày nay đã khác: hai vợ chồng cùng đi làm, cùng lo cho cả hai bên cha mẹ, và người ta mong cả dâu lẫn rể đều được đối xử như con. Ở cả hai phía, sự hiếu khách thật sự bắt đầu từ chỗ cha mẹ chồng, cha mẹ vợ cũng chủ động dặn dò, chỉ bảo nhẹ nhàng cho người mới về. Còn người làm dâu, làm rể thì sau vài cái Tết sẽ thấy: nhà bên kia không còn là nhà người khác nữa, chỉ là một nếp nhà mình đã học thuộc.
Với những gia đình mà một bên cha mẹ đã mất, hoặc ở nước ngoài, việc chia ngày càng cần tế nhị: người có cha mẹ chỉ còn một bên thường muốn ở lâu hơn với người còn lại. Nhường nhau ở những chỗ đó là cách giữ hoà khí bền nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tết nên về quê chồng hay quê vợ trước?
Không có quy định chung; nhiều nhà theo lệ mùng một ở bên nội, nhưng ngày nay nhiều đôi chia năm chẵn năm lẻ hoặc chia trước – sau Tết. Điều quan trọng là hai vợ chồng thống nhất trước rồi báo cho cả hai bên cùng lúc.
Lần đầu về quê chồng ăn Tết cần chuẩn bị gì?
Hỏi chồng thật kỹ về nếp nhà: giờ cúng, ai vào bếp, có kiêng gì, ai trong họ cần chào trước. Khi về, quan sát, hỏi việc được giao rồi làm, chào người lớn trước khi ngồi và trước khi đi.
Con rể về quê vợ ăn Tết nên làm gì?
Phụ những việc nặng như khiêng bàn ghế, dọn dẹp, rửa bát sau các bữa đông người, và dành thời gian ngồi nói chuyện với ông bà, cha mẹ vợ. Không uống được rượu thì từ chối một lần rõ ràng, nhẹ nhàng.
Bị họ hàng hỏi chuyện riêng ngày Tết thì trả lời sao?
Hai vợ chồng nên thống nhất trước một câu trả lời ngắn, vui vẻ cho những câu hỏi quen thuộc như chuyện con cái, nhà cửa. Người con của nhà đó nên đứng ra đỡ lời, chuyển sang chuyện khác.
Khi không vừa ý với cha mẹ bên kia thì nên làm gì?
Không cãi trực tiếp với cha mẹ vợ hay cha mẹ chồng. Nói riêng với vợ hoặc chồng để người đó trao đổi với nhà mình, và để những chuyện cần bàn kỹ sang sau Tết.
