Về quê ăn Tết: lên kế hoạch từ vé xe, lịch thăm họ hàng tới ngày quay lại

Về quê ăn Tết suôn sẻ nhất khi lên kế hoạch từ khoảng hai tháng trước: chốt ngày đi – ngày về, giữ chỗ phương tiện sớm, lập danh sách những nhà cần thăm theo thứ tự ưu tiên, và chừa ít nhất một ngày nghỉ ở nhà trước khi đi làm lại. Kế hoạch không để bó buộc cả nhà, mà để những ngày Tết ngắn ngủi dành cho người thân thay vì cho chuyện chạy vạy giờ chót.

Bài này đi theo đúng thứ tự một chuyến về quê: từ lúc ngồi tính lịch, đến những ngày ở quê, rồi ngày quay lại thành phố. Phần đường sá, tàu xe chỉ nhắc ngắn, vì đó là chuyện riêng của những bài về đường về quê.

Bắt đầu từ lịch nghỉ, không bắt đầu từ vé

Nhiều người mở ứng dụng đặt chỗ trước tiên, rồi mới xem cơ quan cho nghỉ đến hôm nào. Làm ngược lại sẽ đỡ phải đổi vé. Trình tự gọn nhất:

1. Ghép lịch nghỉ của cả nhà. Vợ, chồng, con đi học, ông bà ở cùng: mỗi người nghỉ từ hôm nào, phải có mặt lại hôm nào. Ngày sớm nhất phải quay lại là ngày khoá chặt của cả chuyến.
2. Chọn ngày đi lệch đỉnh. Đi sớm hơn đám đông một hai ngày, hoặc đi muộn hơn vào sáng sớm, thường nhẹ nhàng hơn hẳn so với ngày cao điểm. Người có việc linh động có thể xin nghỉ phép bù thêm hai ngày đầu kỳ nghỉ.
3. Chọn ngày về trước ngày khoá chặt ít nhất một hôm. Ngày đệm này là thứ hay bị cắt đi nhất, và cũng là thứ cứu người ta khỏi một tuần đầu năm đi làm trong trạng thái rã rời.
4. Rồi mới giữ chỗ. Tàu, xe khách, máy bay hay tự lái xe — mỗi lựa chọn có lịch mở bán và kiểu chuẩn bị riêng; cứ giữ chỗ ngay khi đã chốt ngày.

Lịch tính ngược: việc gì làm lúc nào

Bảng dưới đây là một mốc thời gian gợi ý cho gia đình ở xa quê vài trăm cây số trở lên. Nhà gần quê có thể rút gọn, nhưng thứ tự việc vẫn giữ nguyên.

Danh sách nhà cần thăm: ba vòng tròn

Lý do lớn nhất khiến người về quê thấy Tết mệt là đi thăm không có thứ tự: ai gọi thì đến, đến đâu cũng ngồi lâu, rồi tới mùng bốn mới sực nhớ chưa sang nhà một người bác cả. Cách đơn giản là chia danh sách thành ba vòng.

Vòng trong: không thể thiếu

Ông bà, cha mẹ hai bên, anh chị em ruột của cha mẹ, những người già trong họ đang yếu. Vòng này nên rơi vào những ngày đầu, khi cả nhà còn khoẻ và người già còn tỉnh táo đón khách. Người cao tuổi hay mệt về chiều, nên các nhà vòng trong ghé buổi sáng là đẹp nhất.

Vòng giữa: nên ghé

Anh em họ, thầy cô cũ, hàng xóm từng giúp đỡ gia đình lúc khó, nhà có người mới mất trong năm (đến thắp hương — chuyện cách viếng thuộc một chủ đề riêng). Vòng này xếp xen vào các buổi chiều.

Vòng ngoài: nếu còn thời gian

Bạn học cùng xóm, người quen xa. Vòng này có thể gặp chung một buổi, hoặc hẹn sang dịp khác trong năm. Không ghé được thì gọi điện chúc Tết cũng đã là có lòng.

Viết danh sách ra giấy rồi đưa cha mẹ xem lại là bước quan trọng nhất. Cha mẹ ở quê biết ai đang ốm, nhà nào vừa có chuyện, ai giận ai, nhà nào năm nay nên đến sớm. Một tờ danh sách được người ở quê duyệt giúp tránh được rất nhiều chuyện khó xử.

Những ngày ở quê: nhịp mỗi ngày

Không cần lịch theo giờ, chỉ cần một khung ngày lặp lại để cả nhà biết lúc nào là của người khác, lúc nào là của mình:

• Buổi sáng: đi thăm vòng trong và vòng giữa, mỗi nhà ngồi vừa đủ một ấm trà. Trẻ con đi theo, chào hỏi rồi được ra sân.
• Trưa: về ăn cơm nhà mình hoặc nhà ông bà. Nhận lời ăn trưa ở mọi nhà là cách nhanh nhất để kiệt sức trước mùng ba.
• Đầu giờ chiều: ngủ trưa. Ở quê nhiều nơi vẫn kiêng đến nhà người khác giờ trưa, nên đây cũng là giờ tự nhiên để nghỉ.
• Chiều muộn: những nhà vòng giữa, hoặc ra đồng, ra mộ, đi một vòng quanh làng với ông bà.
• Tối: ở nhà. Buổi tối Tết ở quê thường là lúc họ hàng tự tìm đến, nên ở nhà là vừa tiếp được khách vừa nghỉ được.

Chuyện ăn uống, ngồi mâm và lời chúc trong bữa có những phép riêng, thuộc chuyên mục khác. Ở đây chỉ nên nhớ một điều: nhận lời ít hơn mình nghĩ là đủ.

Đỡ việc cho người ở quê

Với cha mẹ già, con cháu về là vui, nhưng cũng là thêm việc: thêm chăn màn, thêm cơm nước, thêm bát đũa. Để chuyến về nhẹ cho cả nhà, người về có thể nhận trước vài việc cụ thể:

• Hỏi trước số người về để mẹ không phải đoán mà nấu thừa.
• Mang theo chăn gối, khăn tắm riêng nếu nhà ở quê ít đồ dự phòng.
• Nhận hẳn một việc trong những ngày giáp Tết: dọn bàn thờ, lau cửa, đưa ông bà đi cắt tóc, đi chợ phiên cuối năm.
• Rửa bát sau các bữa đông người, nhất là khi họ hàng ghé ăn.
• Trông trẻ nhà mình, không để ông bà phải chạy theo cháu cả ngày.

Quà mang về thì nên hỏi người nhà trước nhà đang thiếu gì; còn chuyện chọn quà, gói quà là đề tài của chuyên mục quà biếu.

Những chỗ hay hỏng kế hoạch

Ngày quay lại thành phố

Chiều ngày cuối ở quê thường là lúc nhiều cảm xúc nhất. Ông bà muốn giữ thêm, mẹ đóng gói đủ thứ quà quê, trẻ con chưa muốn rời đám anh em họ. Vài việc giúp buổi chia tay nhẹ nhàng:

• Báo ngày giờ đi từ sớm, không để sáng hôm đó mới nói.
• Thu dọn đồ đạc từ tối hôm trước, gấp lại chăn màn đã dùng.
• Nhận vừa đủ đồ quê mang lên, cảm ơn và từ chối khéo phần quá sức chở.
• Hẹn trước một dịp về gần nhất trong năm — giỗ ông, hè cho trẻ về chơi với ông bà — để lời chào không thành chia tay dài.

Về đến nơi, gọi một cuộc điện thoại báo đã tới. Với cha mẹ ở quê, cuộc gọi ấy có khi quan trọng hơn cả túi quà mang về.

Góc nhìn hôm nay: Tết ít ngày hơn mà vẫn đủ

Ngày trước, sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính tả những cái Tết kéo dài nhiều ngày, đi lại thăm viếng từ họ hàng đến thầy học, quan viên trong làng. Ngày nay người đi làm xa thường chỉ có một kỳ nghỉ ngắn, đường về dài hơn, và không phải nhà nào cũng còn đông đủ ở quê. Điều không đổi là người ở quê vẫn trông nhất cái lúc con cháu bước qua cổng. Một kế hoạch tốt không làm Tết bớt ấm, mà giữ cho những giờ ít ỏi ấy được dùng vào đúng chỗ: ngồi với người già, ăn bữa cơm nhà, và về lại thành phố với sức khoẻ đủ cho một năm mới.