Cù lao An Bình (Vĩnh Long): ở nhà vườn, đi xuồng ba lá trong rạch

Cù lao An Bình là một cù lao lớn giữa dòng sông Tiền và sông Cổ Chiên, nằm ngay đối diện trung tâm Vĩnh Long. Đến An Bình, khách thường ngủ lại một hai đêm ở nhà dân trong vườn, sáng sớm đi xuồng ba lá vào những con rạch nhỏ, chiều đạp xe trên đường làng ven kênh. Đi trọn cù lao không cần vội; điều đáng nhất ở đây là nhịp sống chậm của một làng miệt vườn đúng nghĩa.

An Bình nằm ở đâu, sang bằng cách nào

An Bình thuộc vùng Long Hồ cũ của Vĩnh Long. Sau sáp nhập tháng 7/2025, Vĩnh Long hợp với Bến Tre và Trà Vinh thành tỉnh Vĩnh Long mới; cù lao vẫn nằm ở chỗ cũ, ngay trước mặt khu trung tâm Vĩnh Long, chỉ cách một nhánh sông.

Cách sang quen thuộc nhất là đi đò hoặc phà ngang từ bến phía bờ Vĩnh Long. Chuyến sang ngắn, chỉ vài phút, chở được người, xe đạp và xe máy. Ngoài ra còn có đường bộ vòng qua cầu, nhưng lộ trình có thể thay đổi theo các công trình giao thông mới; nên hỏi người địa phương hoặc nhà sẽ ở để biết đường đi hiện tại.

Ô tô lớn khó đi trong các đường làng hẹp trên cù lao. Phần lớn khách gửi xe ở bờ bên kia, sang cù lao bằng đò, rồi đi xe đạp, xe máy hoặc để chủ nhà đón.

Cù lao là gì, vì sao An Bình nhiều vườn

Cù lao là dải đất nổi giữa sông, do phù sa bồi đắp qua nhiều năm. Đất cù lao màu mỡ, quanh năm có nước ngọt, nên người ta lập vườn từ rất sớm. Trên An Bình, đất được chia bằng những con mương, con rạch. Nước theo con nước lớn ròng chảy vào, chảy ra mỗi ngày, tưới cho vườn và là đường cho xuồng đi.

Vì thế, cù lao không có những cánh đồng rộng như vùng đồng bằng xa sông. Thay vào đó là từng mảnh vườn liền nhau, xen nhà ở, cầu ván, cầu dừa bắc qua rạch. Người ta sống trong vườn, đi lại bằng xuồng, chào nhau qua bờ mương. Trái cây theo mùa là nguồn sống chính; bài này chỉ nhắc chuyện trái cây, vì nhiều bài khác trong hệ đã nói kỹ.

Ở nhà dân trên cù lao

Nhiều gia đình trên An Bình mở cửa cho khách ngủ lại. Có nhà là nhà gỗ cũ với gian thờ, bộ ván; có nhà là nhà mới xây thêm vài phòng trong vườn. Điểm chung là khách sống gần với gia đình chủ: ăn cơm chung, nghe tiếng gà sáng, ngồi võng chiều.

• Hỏi trước điều kiện ở: phòng riêng hay ngủ chung gian, có màn chống muỗi không, nhà tắm ở đâu.
• Báo giờ đến: cù lao xa bến, chủ nhà có thể ra đón.
• Ăn theo bữa nhà: cá đồng, rau vườn, canh chua. Nói trước nếu ăn chay hay kiêng món gì.
• Giữ yên buổi tối: vườn rất yên, tiếng nói to vang sang nhà bên.
• Tiết kiệm nước, điện: nước dùng có khi là nước lọc từ sông, chủ nhà phải xử lý.

Khi ngủ lại nhà dân, chủ nhà sẽ làm thủ tục thông báo lưu trú với công an xã theo Luật Cư trú. Khách chỉ cần mang theo giấy tờ tuỳ thân và đưa khi chủ nhà cần.

Đi xuồng ba lá vào rạch

Buổi sáng sớm là lúc đẹp nhất để đi xuồng. Con nước lên, rạch đầy, mặt nước phẳng, nắng chưa gắt. Xuồng ba lá nhỏ, mỏng, đi được vào những con rạch chỉ rộng vài mét, hai bên là dừa nước, bần, vườn cây.

1. Mặc áo phao trước khi bước xuống, kể cả người biết bơi.
2. Bước vào giữa lòng xuồng, hạ thấp người, một tay vịn mạn hoặc vịn tay người chèo.
3. Ngồi yên, không đứng dậy chụp ảnh, không chồm ra mép.
4. Để người chèo quyết định đi rạch nào, lúc nào quay về. Họ biết con nước.
5. Giữ điện thoại trong túi chống nước.

Chuyện đi xuồng an toàn có một bài riêng trong chuyên mục này. Ở An Bình, chỉ cần nhớ: đi với người chèo của nhà, không tự mượn xuồng đi một mình.

Đạp xe trên cù lao

Chiều mát, nhiều nhà cho khách mượn xe đạp. Đường trên cù lao là đường bê tông nhỏ chạy dọc kênh, qua cầu, qua vườn. Đi chậm, chào người làng, nhường xe máy.

Đi mùa nào

• Mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 4: trời ít mưa, đường khô, dễ đi. Dịp gần Tết người làng bận.
• Mùa trái cây, thường quanh giữa năm: vườn nặng trái, cảnh đẹp nhưng có mưa chiều.
• Mùa nước lớn, khoảng tháng 9 đến 11: có những đợt nước lên cao, triều cường, đường thấp có thể ngập. Đây là chuyện của mùa nước nổi, chỉ nhắc ở đây: đi thì hỏi chủ nhà trước.

Giữ vườn, giữ rạch

Cù lao sống nhờ vườn và rạch. Vài điều khách nên giữ:

• Không hái trái trong vườn khi chưa được mời, dù cây sát đường.
• Không vứt rác, vỏ trái xuống rạch; nước rạch là nước tưới, có khi là nước sinh hoạt.
• Không dùng xà phòng, dầu gội khi tắm ở bến sông.
• Đi trên bờ đất, không giẫm lên mô đất trồng cây, không bước qua bờ mương yếu.
• Chụp ảnh người làng thì xin phép, nhất là người già và trẻ nhỏ.

Gợi ý hai ngày một đêm

1. Ngày đầu, buổi trưa: sang cù lao bằng đò, về nhà ở, nghỉ trưa.
2. Chiều: đạp xe một vòng ven kênh, dừng ở bờ sông lớn ngắm hoàng hôn.
3. Tối: ăn cơm với gia đình chủ, ngồi nghe chuyện, ngủ sớm.
4. Ngày hai, sáng sớm: đi xuồng vào rạch khi nước lên.
5. Cuối buổi sáng: đi bộ thăm vườn với chủ nhà, cảm ơn, rồi qua đò về.

Đi cùng trẻ nhỏ và người lớn tuổi

Cù lao có nhiều mương, rạch, cầu nhỏ không lan can. Trẻ nhỏ luôn cần người lớn đi sát, mặc áo phao khi lên đò, xuống xuồng và cả khi đứng trên bến. Người lớn tuổi đi xuồng nên ngồi ở chỗ chắc chắn nhất, có người đỡ khi lên xuống. Đường làng bằng nên đi bộ nhẹ nhàng, nhưng trưa nắng nên nghỉ trong nhà. Muỗi trong vườn nhiều, mang thuốc chống muỗi, mặc áo dài tay khi chiều tối.

Góc nhìn hôm nay

An Bình đã đón khách nhiều năm, và giống nhiều nơi khác ở miền Tây, cù lao đang đổi: đường mới, nhà mới, con cháu đi làm ở thành phố. Nhiều vườn già được trồng lại, nhiều gia đình nhận khách để có thêm thu nhập. Một vị khách ngủ lại, ăn cơm nhà, đi xuồng của nhà và nói lời cảm ơn cụ thể giúp những gia đình ấy giữ được nghề vườn. Ai muốn tìm hiểu thêm về đời sống cù lao có thể tìm đọc các sách viết về miệt vườn Nam Bộ của các nhà nghiên cứu như Sơn Nam.