Cồn Sơn (Cần Thơ): du lịch cộng đồng trên cồn giữa sông Hậu

Cồn Sơn là một cồn đất nhỏ giữa sông Hậu, đối diện khu Bình Thuỷ của thành phố Cần Thơ, nơi nhiều hộ dân cùng nhau làm du lịch cộng đồng: mở vườn cho khách thăm, dạy làm bánh, nấu bữa cơm nhà, chèo xuồng quanh cồn. Từ bờ Bình Thuỷ đi đò sang chỉ mất vài phút. Một chuyến thăm Cồn Sơn thường kéo dài nửa ngày đến một ngày; ai muốn thong thả thì ngủ lại một đêm ở nhà dân trên cồn.

Cồn Sơn khác các điểm du lịch miệt vườn ở chỗ nào

Nhiều điểm miệt vườn quen thuộc ở miền Tây do một đơn vị kinh doanh tổ chức: khách đi theo tuyến cố định, ghé những điểm đã sắp sẵn. Cồn Sơn đi theo hướng khác: các gia đình trên cồn tự làm chủ, mỗi nhà một việc, khách đi từ nhà này sang nhà kia như đi thăm xóm. Đây là kiểu du lịch cộng đồng, nghĩa là người dân sống tại chỗ đứng ra đón khách, phần lớn tiền khách chi tiêu ở lại với chính các hộ ấy.

Vì thế, đến Cồn Sơn nên mang tâm thế của người đi thăm xóm hơn là đi một khu giải trí. Có nhà đông khách, có nhà ít; có ngày người nhà bận làm vườn; có nơi không có biển hiệu gì cả. Hỏi han, chờ đợi một chút là chuyện bình thường.

Sang cồn bằng đò

Từ bờ Bình Thuỷ, có bến đò ngang đưa người dân và khách sang cồn. Chuyến đò ngắn, chở được người và xe đạp, xe máy. Ngoài ra, nhiều nhà trên cồn có thể đón khách bằng xuồng từ bến bên này nếu được hẹn trước.

• Mặc áo phao nếu đò có, kể cả chuyến ngắn.
• Đứng hoặc ngồi giữa đò, không đứng sát mép, không chồm ra chụp ảnh.
• Trẻ em ở cạnh người lớn, nắm tay khi lên xuống bến.
• Không sang cồn khi trời giông, gió mạnh; sông Hậu rộng, sóng lên nhanh.

Trên cồn có gì

Cồn Sơn không lớn. Đường bê tông nhỏ chạy vòng quanh cồn, hai bên là nhà, vườn, mương nước. Có thể đi bộ hoặc đạp xe một vòng trong chừng một giờ nếu không dừng. Những việc khách thường làm:

Không cần làm hết mọi thứ. Chọn hai ba việc, làm chậm, nói chuyện với chủ nhà, sẽ vui hơn đi ào qua tất cả.

Gợi ý một buổi trên cồn

1. Bảy giờ: ra bến Bình Thuỷ, qua đò sang cồn khi sông còn êm.
2. Bảy giờ rưỡi: đi bộ hoặc đạp xe một vòng đường cồn, chào người làng, ghé một vườn trái cây.
3. Chín giờ: vào một nhà có làm bánh, rửa tay, nặn thử vài chiếc, nghe kể chuyện nghề.
4. Mười giờ: xuống xuồng với người chèo của nhà, đi quanh mương, quanh mép cồn.
5. Mười một giờ: ăn bữa cơm đã đặt trước, nghỉ võng một chút rồi qua đò về.

Đi theo nhịp ấy, khách vừa kịp thấy cồn buổi sớm, vừa tránh được nắng trưa, mà không phải vội. Người muốn đi chậm hơn có thể bỏ bớt một việc, ngồi lâu hơn ở nhà mình thấy hợp.

Cồn Sơn và Bình Thuỷ: hai bờ một chuyến

Vì cồn nằm ngay trước khu Bình Thuỷ, có thể ghép chuyến thăm cồn với nhà cổ Bình Thuỷ và làng Long Tuyền ven rạch. Buổi sáng sang cồn, buổi chiều về bờ đi bộ dọc rạch. Hai nơi cho hai cách nhìn khác nhau về một vùng đất: một bên là làng vườn trên cồn còn sống bằng vườn, một bên là làng cũ đã thành phường, giữ lại một ngôi nhà và những con hẻm ven nước.

Bữa cơm trên cồn

Bữa cơm nhà ở Cồn Sơn thường là món đồng quê: cá lóc nướng, canh chua, rau vườn, mắm kho, có khi lẩu mắm. Nhiều nhà nấu theo mùa, có gì nấu nấy. Vài điều nên nhớ:

1. Đặt trước ít nhất vài giờ, hoặc từ hôm trước, để chủ nhà đi chợ.
2. Nói số người chính xác; đến trễ, đến thiếu, đến dư đều làm khó chủ nhà.
3. Ăn theo nếp nhà, chờ chủ nhà mời, khen món cụ thể.
4. Rượu không bắt buộc. Nếu chủ nhà mời mà không uống được, cảm ơn và nói rõ lý do.
5. Dọn bàn cùng nếu thấy chủ nhà không phiền; ít nhất là gom rác gọn.

Ngủ lại trên cồn

Một số nhà trên cồn nhận khách ngủ lại. Đêm trên cồn yên, nghe tiếng ghe máy xa xa trên sông Hậu, sáng sớm thấy sương trên mặt nước. Khi ngủ lại:

• Hỏi trước phòng riêng hay chung, có màn, có quạt hay máy lạnh, nhà vệ sinh ở đâu.
• Mang giấy tờ tuỳ thân; chủ nhà thông báo lưu trú với công an phường theo quy định.
• Giữ yên sau khoảng chín, mười giờ tối. Nhà vườn ngủ sớm, dậy sớm.
• Dùng thuốc chống muỗi, mặc áo dài tay buổi tối.

Đi mùa nào

Mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 4, là dễ đi: trời ít mưa, sông êm, đường khô. Mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11 thường có mưa rào buổi chiều; đi buổi sáng vẫn đẹp. Cuối năm có những đợt nước lớn, triều cường, một số đoạn đường thấp trên cồn có thể ngập; mùa nước nổi là chuyện riêng, chỉ nhắc ở đây. Trước khi đi những tháng này, gọi hỏi nhà sẽ ghé.

Trong tuần, cồn yên hơn cuối tuần. Đoàn đông nên báo trước để các nhà chia nhau đón, tránh dồn vào một nhà.

Giữ cồn sạch và yên

• Không vứt rác xuống sông, xuống mương; nhiều nhà dùng nước mương để tưới vườn, nuôi cá.
• Không mở loa to, không hát karaoke ngoài trời.
• Không hái trái, bẻ cây khi chưa được mời.
• Không cho cá ăn bánh mì, đồ ăn vặt mang theo; chỉ cho ăn thức ăn chủ nhà đưa.
• Đạp xe chậm trên đường cồn, nhường người đi bộ, trẻ nhỏ.

Đi cùng trẻ nhỏ

Cồn Sơn hợp với gia đình có con nhỏ vì quãng đường ngắn, việc gì cũng có thể cho trẻ tham gia: nặn bánh, nhìn cá, đi dạo vườn. Nhưng cồn bao quanh bởi sông và mương, nhiều đoạn không có lan can. Luôn có một người lớn trông trẻ, không để trẻ ra bến một mình, mặc áo phao khi đi đò, đi xuồng.

Góc nhìn hôm nay

Cồn Sơn là một ví dụ nhỏ cho thấy du lịch cộng đồng có thể giữ người dân ở lại với vườn, với nghề, thay vì phải bỏ lên phố. Mô hình ấy chỉ bền khi khách tôn trọng nhịp của cồn: không đòi hỏi như ở khu dịch vụ, không làm ồn, không để lại rác. Ai muốn hiểu thêm về du lịch cộng đồng có thể đọc bài riêng trong mục ở nhà dân của trang này, và so sánh Cồn Sơn với các làng làm du lịch cộng đồng ở vùng cao.