Các làng quanh Hội An đạp xe trong một ngày: Cẩm Thanh, Trà Quế, Thanh Hà

Trong một ngày đạp xe từ phố cổ Hội An (nay thuộc thành phố Đà Nẵng), có thể ghé ba làng ở ba hướng: Cẩm Thanh với rừng dừa nước ở phía đông, Trà Quế với đồng rau ở phía bắc, và Thanh Hà ở phía tây. Mỗi quãng chỉ vài cây số, đường bằng, đi chậm vẫn kịp về trước tối. Lộ trình hợp lý là đi Cẩm Thanh buổi sáng sớm, ghé Trà Quế cuối buổi sáng, nghỉ trưa, rồi đi Thanh Hà buổi chiều.

Vì sao nên ra khỏi phố cổ

Phố cổ Hội An đẹp nhưng đông. Chỉ cần đạp xe ra khỏi trung tâm mười lăm phút, khách đã ở giữa đồng lúa, rạch nước, vườn rau, những con đường làng có trẻ con đạp xe đi học. Những làng quanh Hội An cho thấy phố cổ không đứng một mình: nó sống nhờ đồng ruộng, sông nước và các làng xung quanh từ bao đời.

Bài này đi theo cách một người khách đạp xe qua làng: đường nào, dừng ở đâu, giữ gì. Nghề thủ công ở các làng và chuyện làng rau sẽ chỉ được nhắc ngắn, vì đó là những đề tài riêng.

Lộ trình gợi ý trong một ngày

Các mốc giờ chỉ là gợi ý. Người đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi nên bỏ bớt một chặng, đi chậm hơn là đi hết.

Một vòng ngắn nếu chỉ có nửa ngày

Ai chỉ có một buổi sáng có thể đi một vòng ngắn: từ phố cổ ra Cẩm Thanh lúc sáu giờ, quay lại theo đường đồng lúa, ghé Trà Quế, về phố trước mười giờ. Bỏ Thanh Hà cho lần sau. Đi ít mà chậm vẫn hơn đi nhiều mà vội.

Nghỉ trưa ở đâu, ăn gì

Giữa hai chặng, nghỉ trưa là bắt buộc nếu đi mùa nắng. Có thể về phố, hoặc ăn ở một quán nhỏ trong làng do người làng mở. Ăn ở làng giúp tiền ở lại với người làng, và cũng là dịp nghe chuyện. Gọi món đơn giản, ăn xong dọn gọn chỗ ngồi, cảm ơn chủ quán. Nếu đi đông, gọi trước để quán chuẩn bị, đừng kéo cả đoàn vào lúc quán đang đông khách.

Cẩm Thanh: rừng dừa nước buổi sớm

Đạp xe về hướng đông, qua những đoạn đường giữa đồng lúa và đầm nước lợ, sẽ tới vùng rừng dừa nước Cẩm Thanh. Dừa nước mọc dày ven các lạch nước gần cửa sông, từng là nơi người làng lấy lá lợp nhà, là chỗ cá tôm sinh sôi. Buổi sáng sớm, mặt nước lặng, có người làng đi thúng chai đánh bắt.

• Đi sớm. Từ khoảng tám giờ trở đi, khu vực đông thuyền khách và có thể rất ồn.
• Đi thúng chai thì mặc áo phao, ngồi yên, không đứng dậy chụp ảnh.
• Không đòi mở nhạc to trên thuyền. Tiếng loa làm hỏng cả khu dừa nước, làm phiền người làng đang làm việc.
• Không bẻ lá dừa, không bắt cua để chụp ảnh hay mang về.

Nếu không muốn xuống nước, chỉ cần đạp xe theo đường làng men đầm, dừng ở những chỗ có bóng cây nhìn ra rừng dừa. Cảnh yên tĩnh hơn nhiều.

Trà Quế: chỉ ghé ngang đồng rau

Từ Cẩm Thanh quay lại, đạp về phía bắc, hướng ra biển. Làng rau Trà Quế nằm giữa đầm nước và đường ra biển, nổi tiếng với rau thơm trồng bằng rong tảo từ đầm. Làng rau là một đề tài riêng; ở đây chỉ cần nhớ khi ghé ngang: đi trên bờ đất, không bước xuống luống, không ngắt rau, chụp ảnh người làm vườn thì xin phép.

Giữa buổi sáng, nắng đã lên, đồng rau ít bóng mát. Đội mũ, mang nước, và đừng đứng lâu giữa lối người làng gánh nước tưới.

Thanh Hà: chiều men sông Thu Bồn

Sau giờ nghỉ trưa, khi nắng dịu, đạp xe về hướng tây, men theo sông Thu Bồn. Thanh Hà là làng ven sông có nghề gốm lâu đời; nghề ấy là chuyện riêng, ở đây chỉ nhắc. Điều đáng xem là con đường ven sông: thuyền neo, bãi bồi, xóm nhà thấp, trẻ con tắm sông dưới sự trông của người lớn.

Đường về Thanh Hà có đoạn đông xe vì nối với đường lớn, đi sát lề phải, đi hàng một. Khi vào đường làng, đi chậm lại, chuông xe bấm nhẹ khi qua ngõ có trẻ.

Đạp xe trong làng cho phải

• Đi hàng một trên đường làng hẹp; nhường xe máy, xe chở hàng.
• Không dừng giữa đường để chụp ảnh; dắt xe vào lề.
• Không đi vào sân nhà người để ngắm hay để quay đầu xe.
• Chào người làng, nhất là người già ngồi trước cửa.
• Mang rác về: chai nước, vỏ bánh, khăn giấy.
• Kiểm tra xe trước khi đi: phanh, lốp, chuông, đèn nếu về muộn.

Chuẩn bị gì trước khi lên xe

Xe đạp thuê ở phố cổ thường là xe đơn giản, không có số. Thử phanh, bơm lốp trước khi đi. Nếu đi cả ngày, chọn yên êm và chỉnh độ cao yên cho vừa người; vài cây số nghe ngắn nhưng cộng lại cả ngày vẫn mỏi.

Đi với trẻ và người lớn tuổi

Trẻ dưới mười tuổi nên ngồi xe có ghế phụ hoặc đi xe đôi với người lớn. Người lớn tuổi có thể đi một chặng (thường là Cẩm Thanh buổi sáng), phần còn lại nghỉ ở nhà. Đừng cố đi đủ ba làng; mỗi làng đi chậm mới thấy cái hay. Luôn để trẻ ở xa mép đầm, mép sông, nhất là những đoạn bờ không có lan can.

Mùa nào hợp đạp xe quanh Hội An

Khoảng tháng 2 đến tháng 4 là mùa đẹp nhất: trời mát, đồng lúa xanh, ít mưa. Từ tháng 5 đến tháng 8 rất nóng, chỉ nên đạp sáng sớm và chiều muộn. Từ tháng 9 đến tháng 12 là mùa mưa, có những đợt lũ làm ngập đường ven sông và cả phố cổ; những ngày ấy nên ở trong nhà và theo dõi tin thời tiết. Bài về mùa đi thăm làng miền Trung trong cùng chuyên mục nói kỹ hơn chuyện này.

Góc nhìn hôm nay

Các làng quanh Hội An đã quen với khách, nhưng cũng chịu nhiều sức ép: thuyền khách đông, loa ồn, rác nhựa trôi vào rừng dừa, đất ruộng bị chuyển sang làm dịch vụ. Một người khách đạp xe chậm, nói khẽ, ăn ở quán nhỏ của người làng, không xả rác xuống đầm, là kiểu khách mà các làng mong có thêm. Muốn hiểu sâu hơn về mối liên hệ giữa phố cổ và các làng xung quanh, có thể tìm đọc tài liệu của Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản Hội An và ghé các bảo tàng trong phố.