Làng Chăm Châu Giang (An Giang): thăm làng Hồi giáo cho phải phép

Làng Chăm Châu Giang nằm bên bờ sông Hậu, đối diện Châu Đốc, thuộc tỉnh An Giang; người Chăm ở đây theo đạo Hồi (Islam). Thăm làng cho phải phép nghĩa là ăn mặc kín đáo (quần dài, áo có tay), cởi giày trước khi vào thánh đường và chỉ vào khi được phép, không vào giữa giờ cầu nguyện, không mang thịt heo hay rượu bia vào làng, và xin phép trước khi chụp ảnh người. Đi buổi sáng ngày thường là thong thả nhất; trưa thứ Sáu là giờ lễ chung, nên tránh tham quan thánh đường lúc đó.

Đến làng: qua sông Hậu từ Châu Đốc

Từ Châu Đốc, cách quen thuộc nhất là đi phà ngang qua sông Hậu, sang bờ bên kia là tới khu làng Chăm. Chuyến phà ngắn, chở người và xe máy. Sang tới nơi, làng trải dọc theo đường ven sông, với nhà sàn gỗ cao, thánh đường có mái vòm, trẻ em đội mũ, phụ nữ choàng khăn.

Ô tô có thể đi đường bộ vòng qua cầu, nhưng xa hơn nhiều. Khách đi lẻ, đi nhóm nhỏ nên gửi xe ở Châu Đốc, đi phà rồi đi bộ hoặc thuê xe ôm người địa phương.

Người Chăm ở An Giang: vài điều chắc chắn nên biết

Người Chăm ở Việt Nam không theo một tín ngưỡng duy nhất. Ở Ninh Thuận cũ và Bình Thuận cũ có người Chăm theo Bà La Môn và người Chăm Bàni. Còn ở An Giang và nhiều nơi ở Nam Bộ, cộng đồng Chăm chủ yếu theo Hồi giáo, giống với cộng đồng Hồi giáo ở Malaysia, Indonesia. Vì vậy, nếp sống ở Châu Giang gắn với những thực hành của đạo Hồi.

• Cầu nguyện năm lần mỗi ngày theo giờ cố định, từ rạng sáng đến tối.
• Thứ Sáu có buổi lễ chung vào giờ trưa tại thánh đường, nam giới đi đông.
• Tháng Ramadan, người theo đạo nhịn ăn uống từ rạng sáng đến hoàng hôn. Lịch Hồi giáo tính theo mặt trăng, nên tháng này mỗi năm đến sớm hơn khoảng mười ngày so với năm trước theo dương lịch.
• Kiêng thịt heo và đồ uống có cồn. Thức ăn phải hợp với luật Hồi giáo (halal).

Bài này chỉ ghi những điều chung, phổ biến. Chi tiết về nghi lễ, giờ giấc cụ thể ở từng thánh đường nên hỏi trực tiếp người trong làng hoặc ban quản trị thánh đường.

Những câu nên và không nên hỏi

Người trong làng thường sẵn lòng trả lời những câu hỏi tôn trọng: "Thánh đường này có từ bao giờ ạ?", "Ở làng mình, trẻ học tiếng Ả Rập ở đâu ạ?", "Mùa nước lớn nhà sàn có ngập không ạ?". Tránh những câu hỏi mang ý chất vấn tín ngưỡng, so sánh tôn giáo, hay những định kiến về đạo Hồi đọc được trên mạng.

Trang phục khi vào làng

Trang phục kín đáo là cách bày tỏ tôn trọng, không chỉ ở thánh đường mà cả khi đi trên đường làng. Một chiếc khăn choàng mỏng trong túi là thứ rất nên mang theo.

Thăm thánh đường cho phải phép

Thánh đường (masjid) là nơi cầu nguyện, không phải điểm tham quan. Có thánh đường cho khách vào xem ngoài giờ lễ, có nơi chỉ cho đứng ngoài. Làm theo hướng dẫn của người trông coi.

1. Hỏi trước người ở cổng hoặc người trong làng xem có được vào không, vào lúc nào.
2. Tránh giờ cầu nguyện, nhất là trưa thứ Sáu. Nghe tiếng gọi cầu nguyện thì dừng lại, đứng ngoài.
3. Cởi giày dép trước khi bước vào khu vực cầu nguyện.
4. Phụ nữ choàng khăn che tóc nếu được yêu cầu.
5. Đi khẽ, nói nhỏ, không đi ngang qua trước mặt người đang cầu nguyện.
6. Không chụp ảnh người đang cầu nguyện. Chụp kiến trúc từ ngoài thì hỏi trước.

Ăn uống trong làng

Ẩm thực Chăm ở An Giang có nhiều món ngon, như cà ri, bánh, món nướng theo kiểu của người Chăm. Khi ăn ở làng:

• Ăn ở các quán, nhà người Chăm thì món ăn đã theo luật Hồi giáo; cứ yên tâm gọi món.
• Không mang đồ ăn có thịt heo, không mang rượu bia vào làng, không uống ở nơi công cộng trong làng.
• Tháng Ramadan, tránh ăn uống, hút thuốc trước mặt người đang nhịn ban ngày; nhiều quán có thể đóng cửa ban ngày.
• Được mời ăn ở nhà, nhận và cảm ơn; ăn theo nếp nhà, hỏi khi không biết.

Đi trong làng, chào hỏi, chụp ảnh

Người Chăm Châu Giang quen với khách, nhiều người nói tiếng Việt rất tốt. Chào bằng tiếng Việt lễ phép là đủ. Một vài điều nên giữ:

• Xin phép trước khi chụp ảnh người, nhất là phụ nữ và trẻ em. Nhận lời từ chối nhẹ nhàng.
• Không tự ý leo lên nhà sàn, không vào sân nhà khi chưa được mời.
• Không bình luận, so sánh tôn giáo, không hỏi những câu có ý chê bai tín ngưỡng.
• Giữ khoảng cách vừa phải với người khác giới, không bắt tay, ôm vai khi người ta không chủ động.
• Mua hàng thủ công trong làng nếu thích; nghề dệt của người Chăm là chuyện riêng, ở đây chỉ nhắc.

Nhà sàn ven sông Hậu

Nhà ở làng Chăm thường là nhà sàn gỗ cao, gầm thoáng. Người làng giải thích rằng nhà cao để tránh nước lớn mùa lũ; gầm sàn dùng để nghỉ trưa, để xuồng, để khung dệt. Đi dọc đường làng, khách sẽ thấy cầu thang gỗ dẫn lên sàn, cửa sổ nhiều, hiên rộng. Đây là nhà ở, ngắm từ đường, không leo lên khi không được mời.

Đi cùng trẻ nhỏ

Thăm làng Chăm là dịp tốt để dạy trẻ về sự khác nhau giữa các cộng đồng. Trước khi đi, nói với trẻ rằng ở đây mọi người theo một tôn giáo khác, có giờ cầu nguyện, có món ăn kiêng. Dặn trẻ không chỉ trỏ, không cười trang phục của người khác, nói nhỏ khi đến gần thánh đường. Cho trẻ mặc quần dài, áo có tay. Nếu trẻ hỏi, trả lời đơn giản, đúng mực, hoặc cùng trẻ hỏi người trong làng một cách lễ phép.

Đi mùa nào, giờ nào

• Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4): đường khô, phà êm, dễ đi.
• Mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11): mưa chiều, đi buổi sáng. Cuối mùa là mùa nước lớn, chỉ nhắc ở đây.
• Trong ngày: buổi sáng ngày thường là thong thả nhất. Tránh trưa thứ Sáu nếu định thăm thánh đường.
• Tháng Ramadan và các ngày lễ lớn của đạo Hồi: làng có nếp riêng, khách nên hạn chế, đi nhẹ nhàng.

Góc nhìn hôm nay

Châu Giang cho khách một cơ hội hiếm ở Việt Nam: được thấy một cộng đồng Hồi giáo sống bên sông Hậu, giữ đức tin và nếp sống của mình giữa miền Tây. Đi thăm với sự tôn trọng là nhìn, nghe, hỏi khi cần, và không đem cái nhìn của mình áp vào người khác. Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc các nghiên cứu về cộng đồng Chăm ở An Giang của các nhà dân tộc học, hoặc hỏi ban quản trị thánh đường về những tài liệu giới thiệu chính thức.