Đi xuồng, đi đò an toàn khi về miệt vườn gói gọn trong năm việc: luôn mặc áo phao, bước xuống và ngồi ở giữa lòng xuồng, ngồi yên không đứng dậy, giữ trẻ nhỏ ngồi giữa hai người lớn, và không đi khi nước lớn, gió mạnh, trời giông. Điện thoại, giấy tờ cho vào túi chống nước. Người không biết bơi không có gì phải ngại nếu làm đúng những điều này và đi cùng người chèo địa phương.
Xuồng, đò, ghe: phân biệt cho dễ nói chuyện
Ở miền Tây, người ta gọi tên phương tiện trên sông khá rõ ràng. Biết tên giúp khách hiểu người địa phương dặn gì.
| Tên | Là gì | Khách hay gặp ở đâu |
|---|---|---|
| Xuồng ba lá | Xuồng nhỏ, mỏng, chèo tay, đi được rạch hẹp | Đi trong rạch, mương vườn |
| Xuồng máy | Xuồng gắn máy nhỏ phía sau | Đi kênh vừa, rạch lớn |
| Đò ngang | Đò chở người, xe qua sông, chạy theo chuyến | Sang cù lao, sang cồn |
| Ghe | Thuyền lớn hơn, có mui, chở hàng hoặc chở khách | Đi sông lớn, tham quan theo đoàn |
| Vỏ lãi | Xuồng dài, máy mạnh, chạy nhanh | Đi đường dài trên sông, kênh lớn |
Mỗi loại có cái rủi ro riêng. Xuồng ba lá dễ chòng chành; đò ngang đông người, lên xuống dễ trượt; vỏ lãi chạy nhanh, sóng tạt và va chạm nguy hiểm hơn.
Áo phao: không có ngoại lệ
Đây là điều quan trọng nhất trong bài. Áo phao giữ người nổi ngay cả khi hoảng loạn hay bị va đập. Người biết bơi cũng cần mặc, vì rơi xuống nước bất ngờ, mặc quần áo, có dòng chảy, thì bơi giỏi đến đâu cũng mất sức rất nhanh.
- Mặc trước khi bước xuống, không phải cầm trên tay hay để dưới ghế.
- Cài hết khoá, siết dây cho vừa người. Áo rộng có thể tuột qua đầu khi rơi xuống nước.
- Trẻ em mặc áo phao cỡ trẻ em, có dây vòng qua háng nếu có. Áo người lớn mặc cho trẻ là không an toàn.
- Nếu chủ xuồng không có áo phao, hãy hỏi mượn hoặc từ chối chuyến đi. Không vì ngại mà bỏ qua.
Lên xuống xuồng đúng cách
Phần lớn những lần rơi xuống nước xảy ra lúc bước lên, bước xuống chứ không phải lúc xuồng đang đi.
- Chờ người chèo giữ xuồng sát bến và ra hiệu.
- Hạ thấp người, một tay vịn chắc vào bến hoặc tay người chèo.
- Bước một chân vào chính giữa lòng xuồng, không đặt chân lên mạn.
- Chuyển trọng lượng từ từ, rồi mới đưa chân kia vào, ngồi xuống ngay.
- Lên bờ thì làm ngược lại, và không nhảy từ xuồng lên bến.
Bến miền Tây thường là cầu ván, bậc đất hoặc bậc bê tông, nhiều rêu và trơn, nhất là lúc nước ròng. Đi giày, dép có quai hậu, đế bám; không đi dép tông khi lên xuống bến.
Đi đò ngang sang cù lao, sang cồn
Đò ngang là phương tiện khách dùng nhiều nhất khi về miệt vườn. Đò chở cả người lẫn xe máy, nên lúc lên xuống thường chen chúc. Vài điều riêng cho đò ngang:
- Chờ đò cập hẳn, cầu dẫn hạ xong mới bước lên. Không nhảy lên khi đò còn cách bến.
- Dắt xe máy theo hướng dẫn của người lái đò, tắt máy, giữ xe chắc.
- Đứng ở giữa, tránh xa mép không có lan can; không ngồi trên thành đò.
- Trẻ nhỏ không đứng giữa hàng xe máy; bế hoặc nắm tay trẻ.
- Chuyến đò quá đông thì chờ chuyến sau.
Ngồi trên xuồng
- Ngồi đúng chỗ người chèo chỉ, giữ thăng bằng hai bên.
- Không đứng dậy chụp ảnh, không đổi chỗ khi xuồng đang chạy.
- Không chồm người ra mép để hái lá, chạm nước, chạm cành cây.
- Giữ tay trong lòng xuồng khi đi qua cầu thấp, đi sát xuồng khác hay sát bờ.
- Không uống rượu bia trước và trong khi đi sông.
Đồ đạc: giữ khô, giữ gọn
- Điện thoại, ví, giấy tờ cho vào túi chống nước, đeo người hoặc buộc vào tay.
- Máy ảnh đắt tiền chỉ mang ra khi xuồng đã ổn định, dây đeo vòng cổ tay.
- Không mang vali, ba lô nặng xuống xuồng nhỏ; để lại trên bờ.
- Mang theo áo mưa mỏng; mưa miền Tây đến nhanh.
- Mũ có dây cài cằm, nếu không gió sẽ thổi bay.
Nắng, mưa và say sóng
Trên sông không có bóng râm. Đội mũ có dây, mặc áo dài tay, uống đủ nước. Mưa miền Tây đến nhanh, có khi kèm gió giật; khi trời đen phía chân mây, báo người chèo cho xuồng vào bờ sớm. Người dễ say sóng nên ngồi giữa xuồng, nhìn ra xa, không cúi xem điện thoại lâu, và tránh ăn quá no trước khi đi.
Đi xuồng ban đêm và rạng sáng
Một số chuyến đi rạng sáng để ngắm mặt trời lên trên sông. Trời còn tối, mặt nước khó thấy vật cản, nên chỉ đi với người chèo địa phương, xuồng có đèn, khách mặc áo phao. Không đi xuồng nhỏ vào ban đêm chỉ để "thử cảm giác".
Trẻ em trên sông nước
Đuối nước là một trong những nguy cơ lớn với trẻ ở vùng sông nước. Trẻ thành phố về miền Tây thường thích nước nhưng không quen dòng chảy, không quen bến trơn.
- Trẻ luôn mặc áo phao cỡ vừa khi ở trên xuồng, trên bến, trên cầu ván.
- Trẻ ngồi giữa hai người lớn, không ngồi đầu xuồng, cuối xuồng.
- Không để trẻ ra bến một mình, kể cả khi "chỉ đứng nhìn".
- Dặn trẻ: nếu rơi xuống nước, nằm ngửa, giữ bình tĩnh, áo phao sẽ giữ cho nổi.
- Trẻ dưới khoảng ba tuổi, nếu không có áo phao vừa cỡ, không nên đi xuồng nhỏ.
Khi nào không nên đi
| Tình huống | Vì sao nguy hiểm |
|---|---|
| Trời giông, có sấm chớp | Mặt sông trống, gió giật bất ngờ, sét |
| Gió mạnh trên sông lớn | Sóng cao, xuồng nhỏ dễ lật, đò khó cập bến |
| Nước lớn, triều cường, mùa lũ | Dòng chảy mạnh, nhiều vật trôi, bến ngập |
| Trời tối | Khó thấy vật cản, lục bình, ghe khác |
| Đã uống rượu bia | Mất thăng bằng, phản xạ chậm |
Người chèo địa phương thường biết lúc nào nên đi, lúc nào nên chờ. Khi họ nói "để chút nữa nước êm", hãy nghe theo, đừng nài.
Nếu có người rơi xuống nước
- Không nhảy xuống cứu nếu không được huấn luyện; người cứu dễ bị kéo chìm theo.
- Hô to cho người chèo và người trên bờ biết.
- Ném hoặc đưa vật nổi: áo phao, can nhựa, sào, mái chèo.
- Người chèo điều khiển xuồng lại gần, kéo người lên từ phía đuôi hoặc mạn thấp, giữ thăng bằng.
- Gọi 115 nếu người bị nạn mê man, khó thở; gọi 114 nếu cần cứu nạn trên sông.
Góc nhìn hôm nay
Đi xuồng trong rạch là một trong những điều đẹp nhất khi về miệt vườn, và cũng là việc người miền Tây làm hằng ngày từ bé. Sự an toàn của họ đến từ thói quen; khách thành phố không có thói quen ấy, nên cần thay bằng áo phao và sự cẩn thận. Một chuyến đi xuồng an toàn cũng là cách tôn trọng chủ nhà: không ai muốn khách của mình gặp chuyện trên con rạch nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Đi xuồng ba lá có nguy hiểm không?
Không nguy hiểm nếu mặc áo phao, bước vào giữa lòng xuồng, ngồi yên và đi cùng người chèo địa phương. Phần lớn sự cố xảy ra khi khách đứng dậy hoặc chồm ra mép.
Biết bơi có cần mặc áo phao không?
Có. Rơi xuống nước bất ngờ, mặc quần áo, có dòng chảy thì người bơi giỏi cũng mất sức rất nhanh. Áo phao giữ người nổi cả khi hoảng hay bị va đập.
Trẻ em đi xuồng cần lưu ý gì?
Trẻ mặc áo phao đúng cỡ trẻ em, ngồi giữa hai người lớn, không ngồi đầu hay cuối xuồng, và không được ra bến một mình.
Khi nào không nên đi xuồng, đi đò?
Khi trời giông, gió mạnh, nước lớn, triều cường, mùa lũ, trời tối, hoặc khi đã uống rượu bia. Nghe theo người chèo địa phương khi họ bảo chờ.
Có người rơi xuống sông thì làm gì?
Hô to, ném vật nổi như áo phao, can nhựa, đưa sào hay mái chèo; không nhảy xuống nếu không được huấn luyện. Gọi 115 khi cần cấp cứu, 114 khi cần cứu nạn.
