Thăm người thân ở viện dưỡng lão: giờ thăm, trò chuyện, phối hợp nhân viên

Thăm người thân ở viện dưỡng lão, điều giúp nhiều nhất là một lịch thăm cố định để ông bà, cha mẹ có điều chờ đợi; mỗi lần đến nên mang theo thứ gợi chuyện như ảnh cũ, hỏi nhân viên về ăn ngủ và sức khoẻ, và tuyệt đối không hứa "mai con đón về" khi chưa chắc. Giờ thăm, quy định mang đồ ăn, đưa người thân ra ngoài là theo nội quy của từng cơ sở, cần hỏi trước.

Lần thăm đầu tiên sau khi người thân vào ở

Những tuần đầu ở viện dưỡng lão thường là giai đoạn khó nhất: người già lạ chỗ, lạ người, có người buồn, có người giận con cháu, có người hỏi mỗi ngày bao giờ được về. Gia đình thì áy náy, có khi đến dày đặc, có khi lại ngại đến vì sợ người thân khóc.

Nhân viên các cơ sở chăm sóc người cao tuổi thường khuyên gia đình:

• Hỏi cơ sở xem giai đoạn đầu nên thăm thế nào: có nơi khuyên đến thường xuyên, có nơi khuyên để người thân làm quen vài ngày rồi mới đến.
• Mang theo vài đồ quen thuộc từ nhà: tấm chăn, cái gối, khung ảnh, chiếc đài nhỏ, nếu cơ sở cho phép. Đồ quen làm căn phòng lạ bớt lạ.
• Khi người thân buồn hay giận, nghe họ nói, không cãi, không giải thích dài dòng lý do đưa vào.

Chuyện có nên đưa người thân vào viện dưỡng lão hay chăm ở nhà là một quyết định lớn của gia đình, có nhiều cân nhắc riêng. Bài này chỉ bàn chuyện đi thăm khi người thân đã ở đó.

Lịch thăm cố định: vì sao quan trọng

Người già ở cơ sở chăm sóc sống theo nhịp ngày khá giống nhau. Một lịch thăm đều (mỗi chiều thứ Bảy, mỗi sáng Chủ nhật đầu tháng) trở thành mốc để họ chờ, để kể với bạn cùng phòng "mai con cháu vào thăm", để chuẩn bị quần áo đẹp. Thăm thất thường, lúc dày lúc thưa, khiến họ hồi hộp, thất vọng nhiều hơn.

Mang ảnh cũ, chuyện cũ để trò chuyện

Nhiều gia đình đến thăm rồi ngồi im, không biết nói gì, nhất là khi người thân bắt đầu lẫn, nghe kém. Những thứ gợi chuyện giúp buổi thăm có nội dung:

• Album ảnh cũ: ảnh cưới, ảnh con cái hồi nhỏ, ảnh quê. Người già thường nhớ chuyện xa rõ hơn chuyện gần.
• Bài hát quen thời trẻ của họ, mở nhỏ trên điện thoại.
• Đồ vật gợi nhớ: món ăn quê (nếu cơ sở cho mang và chế độ ăn cho phép), cái nón, mảnh vải.
• Tin nhà: cháu vừa thi xong, cây bưởi ở nhà ra quả, họ hàng ai có tin vui.
• Việc làm cùng nhau: chải tóc, cắt móng tay, đọc báo cho nghe, đi dạo trong sân.

Với người thân có dấu hiệu sa sút trí nhớ, đừng sửa sai liên tục ("không phải, con là Hà chứ không phải Hồng"). Nhận chuyện họ kể, đi theo câu chuyện của họ, giữ không khí dễ chịu. Nhân viên có kinh nghiệm thường chỉ được cách nói chuyện hợp với từng người.

Hỏi nhân viên: hỏi gì, hỏi lúc nào

Nhân viên chăm sóc là người ở cạnh người thân mình nhiều nhất. Giữ quan hệ tốt với họ là giữ chất lượng chăm sóc. Mỗi lần thăm, dành vài phút hỏi:

• Dạo này ông bà ăn có được không, ngủ có ngon không?
• Có lần nào té ngã, sốt, khó chịu không?
• Ông bà có tham gia sinh hoạt chung không, có bạn bè không?
• Có gì gia đình cần mang thêm, cần bổ sung?
• Lịch khám bác sĩ tới khi nào, gia đình có cần đi cùng không?

Hỏi vào lúc nhân viên không bận cho ăn, tắm rửa. Những thắc mắc lớn hơn (thay đổi thuốc, thay đổi chế độ chăm sóc) nên hẹn gặp người quản lý hoặc bác sĩ phụ trách. Góp ý thì góp ý riêng, lịch sự; khen thì khen trước mặt người quản lý. Một lời cảm ơn cụ thể với người trực tiếp chăm sóc giúp họ thấy công việc của mình được nhìn thấy.

Không hứa "mai đón về"

Câu này bật ra rất dễ, nhất là khi người thân khóc, nắm tay không cho về. Nhưng người già nhớ lời hứa rõ hơn mình tưởng, và mỗi ngày chờ không thấy con đến đón là một lần tổn thương. Có những cách đáp vừa thật vừa dịu:

• "Con biết bố nhớ nhà. Chủ nhật này con đưa cháu vào thăm bố nhé."
• "Dịp Tết cả nhà sẽ đón mẹ về mấy hôm." (chỉ nói khi đã chắc chắn cơ sở và gia đình sắp xếp được)
• "Ở đây có gì làm mẹ không vui, mẹ kể con nghe."

Lúc chào về, nói rõ lần tới là khi nào. Có người thân hay buồn đúng lúc con về; có thể hỏi nhân viên cách chào tạm biệt sao cho người thân dễ chịu nhất, ví dụ chào lúc sắp đến giờ sinh hoạt chung.

Đưa người thân ra ngoài, về nhà dịp lễ

Nhiều cơ sở cho phép gia đình đưa người thân đi ăn ngoài, về nhà dự giỗ, ăn Tết, theo thủ tục riêng. Trước khi đưa đi:

• Báo cơ sở đúng thủ tục, ký giấy nếu được yêu cầu.
• Hỏi về thuốc cần uống trong thời gian ở ngoài, chế độ ăn, việc đi lại.
• Chuẩn bị nhà: chỗ ngủ tầng trệt, lối đi đến nhà vệ sinh, tay vịn.
• Đưa về đúng hẹn, kể lại với nhân viên những gì xảy ra (ăn được không, có mệt không).

Khi thấy điều chưa ổn

Những lần thăm đều đặn cũng là cách gia đình để mắt đến chất lượng chăm sóc. Một số dấu hiệu nên hỏi lại ngay: người thân sụt cân rõ, có vết bầm không rõ nguyên do, quần áo, giường chiếu bẩn nhiều lần, người thân trở nên sợ sệt, im lặng khác thường, hay nói bị bỏ đói, bị quát mắng.

• Ghi lại điều mình thấy: ngày giờ, chi tiết cụ thể, ảnh chụp nếu phù hợp.
• Hỏi bình tĩnh người quản lý cơ sở, không làm ầm trước mặt các cụ khác.
• Đưa người thân đi khám nếu nghi có vấn đề sức khoẻ chưa được phát hiện.
• Nếu câu trả lời không thoả đáng, gia đình có thể phản ánh với cơ quan quản lý ở địa phương, hoặc tính chuyện thay đổi chỗ ở.

Đa số nhân viên làm việc tận tâm; hỏi thẳng, đúng mực là cách giữ quan hệ tốt mà vẫn bảo vệ được người thân.

Đưa trẻ con đi thăm ông bà ở viện dưỡng lão

Gặp cháu là niềm vui lớn với nhiều người già ở cơ sở chăm sóc, cả với những cụ khác ở cùng. Chuẩn bị cho trẻ trước: ông bà có thể yếu hơn, nghe kém, có khi không nhớ tên cháu. Dặn trẻ nói chậm, nói to vừa phải, không chạy nhảy trong hành lang. Trẻ đang ho sốt thì để lần khác. Một bức tranh trẻ vẽ cho ông bà dán ở đầu giường thường được giữ rất lâu.