Thăm hỏi người thân, bạn bè vừa gặp lũ lụt, bão, hoả hoạn, việc đầu tiên là hỏi họ đang cần gì thật, rồi mới mang đồ hay đến giúp. Trong những ngày đầu, sức người dọn dẹp, chỗ ngủ tạm, bữa cơm nóng thường quý hơn mọi món đồ. Và dù giúp gì, hãy giữ thể diện cho người gặp nạn: không chụp ảnh đăng lên mạng, không kể lể, không tỏ ra ban ơn.
Những giờ đầu: hỏi trước, đừng ùa đến
Nghe tin nhà người thân bị cháy hay ngập, phản xạ là muốn lao tới. Nhưng ở giờ đầu, nơi xảy ra sự cố thường đang có lực lượng cứu hộ, đường có thể bị chặn, nước có thể còn lên. Thêm người không được việc chỉ gây cản trở.
- Gọi hoặc nhắn hỏi ngắn: mọi người có an toàn không, đang ở đâu.
- Không gọi liên tục; pin điện thoại của người gặp nạn rất quý khi mất điện.
- Đề nghị chỗ ở tạm nếu nhà mình ở gần và an toàn: "Nhà em còn phòng, cả nhà sang ngủ tạm mấy hôm."
- Chờ lời họ trước khi đến. Nếu cần báo cứu nạn, số 114 là số cứu nạn, cứu hộ và chữa cháy; 115 là cấp cứu y tế.
Không tự ý vào nhà vừa cháy hoặc vùng đang ngập sâu khi lực lượng chức năng chưa cho phép. Nhà cháy có thể sập, nước lũ có thể có dòng chảy mạnh, dây điện có thể còn điện.
Hỏi nhu cầu thật: vì sao đồ mang tới thường không trúng
Sau mỗi trận lũ, có nơi nhận được rất nhiều mì gói, quần áo cũ, trong khi thứ thiếu lại là nước sạch, ủng, găng tay, bóng đèn, sức người dọn bùn. Đồ không trúng nhu cầu thành gánh nặng: phải tìm chỗ cất, phải xử lý khi hỏng.
Hãy hỏi cụ thể:
- "Nhà mình đang thiếu gì nhất ngay lúc này?"
- "Có cần người sang dọn không, mấy người, hôm nào?"
- "Giấy tờ có bị ướt, bị cháy không? Có cần đi làm lại không?"
- "Bọn trẻ có cần sách vở, đồng phục để đi học lại không?"
| Giai đoạn | Thường cần | Thường chưa cần |
|---|---|---|
| Ngay sau sự cố | Chỗ ngủ an toàn, nước sạch, thức ăn chín, thuốc men đang dùng dở bị mất, sạc điện thoại | Đồ đạc lớn, quần áo cũ số lượng nhiều |
| Những ngày dọn dẹp | Sức người, ủng, găng tay, chổi, xẻng, thùng chứa nước, đồ vệ sinh | Khách đến thăm ngồi chơi |
| Khi dựng lại cuộc sống | Sửa điện nước, giấy tờ, sách vở cho trẻ, giúp tìm việc nếu mất kế sinh nhai | Lời khuyên chung chung |
Công sức dọn dẹp: món quà lớn nhất
Nhà sau lũ đầy bùn, đồ đạc ngấm nước; nhà sau cháy đầy tro, mùi khét, đồ cháy dở. Người trong nhà vừa mệt vừa sốc, nhìn đống đổ nát mà không biết bắt đầu từ đâu. Vài người thân, bạn bè xắn tay áo vào giúp có khi làm được trong một ngày điều gia đình làm một mình cả tuần.
Khi đến giúp dọn
- Hỏi chủ nhà trước: cái gì giữ, cái gì bỏ. Đừng tự vứt; đồ trông như rác có thể là kỷ vật.
- Mặc quần áo dài, đi ủng, đeo găng tay; bùn lũ có thể chứa mảnh vỡ, vi khuẩn, rắn rết.
- Không dùng điện khi sàn còn ướt, chưa có thợ kiểm tra hệ thống điện.
- Nhà cháy: không vào phần nhà bị hư kết cấu, không nhóm lửa, không tự sửa đường gas.
- Rửa tay sạch trước khi ăn uống; vết xước nhỏ cũng phải rửa và sát khuẩn.
- Mang theo nước uống, đồ ăn cho chính mình, để không thành gánh cho chủ nhà.
Những việc nhỏ ai cũng làm được
- Phơi sách vở, ảnh cũ, giấy tờ bị ướt cho khô dần.
- Trông trẻ con để bố mẹ dọn dẹp.
- Nấu một nồi cơm lớn cho cả nhóm.
- Chở đồ hỏng đi đổ đúng nơi quy định.
Giữ thể diện cho người gặp nạn
Người vừa mất nhà, mất của thường thấy xấu hổ, bất lực, dù chẳng có lỗi gì. Cách thăm hỏi có thể làm họ nhẹ lòng hoặc tổn thương thêm.
- Không chụp ảnh, quay phim cảnh đổ nát, cảnh người nhà khóc để đăng lên mạng, dù với ý kêu gọi giúp đỡ, khi chưa được họ đồng ý.
- Không trao đồ trước đám đông, không bắt chụp ảnh nhận quà.
- Không hỏi dồn nguyên nhân vụ cháy, không đổ lỗi ("chắc tại chập điện do câu móc", "sao không chuyển đồ lên sớm").
- Không so sánh ("nhà bên còn thiệt hại nặng hơn").
- Không nhắc mãi sau này; giúp xong thì thôi.
Câu nói đơn giản nhất thường đúng nhất: "Người không sao là may rồi. Có gì cần, nhà em ở đây."
Giúp từ xa khi không thể đến
Người thân ở tỉnh khác, ở nước ngoài, không thể về ngay. Vẫn có nhiều cách giúp:
- Gọi điện hỏi thăm vào lúc phù hợp, không gọi giữa giờ họ đang dọn.
- Nhờ người quen ở gần đến giúp thay mình.
- Gửi giúp đỡ trực tiếp cho gia đình theo nhu cầu họ nói, kín đáo.
- Muốn giúp cả vùng bị nạn, gửi qua các kênh chính thức như Mặt trận Tổ quốc, Hội Chữ thập đỏ ở địa phương, hoặc tổ chức uy tín có công khai thu chi; cảnh giác với những lời kêu gọi không rõ người nhận.
Những tuần, những tháng sau
Sau vài ngày, khách đến thăm thưa dần, nhưng gánh nặng của gia đình gặp nạn mới bắt đầu: làm lại giấy tờ, sửa nhà, lo chuyện làm ăn, con cái học hành. Có người ngủ không yên, giật mình khi nghe tiếng mưa to hay ngửi mùi khói. Đó là phản ứng thường gặp sau biến cố.
- Thỉnh thoảng gọi điện, ghé qua, hỏi chuyện dựng lại đến đâu.
- Giúp tìm thợ quen, hỏi thủ tục làm lại giấy tờ ở uỷ ban xã, phường.
- Để ý trẻ con trong nhà: trẻ sợ hãi, ít nói, khó ngủ kéo dài thì nên nhắc bố mẹ hỏi thầy cô, bác sĩ.
- Rủ người gặp nạn ra ngoài một bữa, đổi không khí, khi họ đã sẵn sàng.
Giấy tờ là việc hay bị kéo dài nhất: căn cước, sổ đỏ, giấy khai sinh, bằng cấp, sổ bảo hiểm bị cháy hay ướt nát. Người thân có thể giúp bằng cách cùng liệt kê những gì đã mất, hỏi uỷ ban xã, phường, công an xã, phường xem làm lại ở đâu, cần mang gì, rồi chở người gặp nạn đi làm từng việc. Một buổi đi cùng có khi đỡ cho họ cả tuần loay hoay một mình.
Nếp "lá lành đùm lá rách" và chuyện giúp cho đúng
Người Việt quen câu "một miếng khi đói bằng một gói khi no", và mỗi mùa bão lũ, sự tương trợ ở làng xóm, họ hàng lại hiện rõ. Điều làm nên giá trị của sự giúp đỡ không phải số lượng, mà là đúng lúc, đúng thứ, đúng cách. Hỏi trước khi giúp, giúp bằng tay chân khi cần tay chân, và để người gặp nạn giữ được lòng tự trọng: đó là cách thăm hỏi mà người ta nhớ suốt đời.
Câu hỏi thường gặp
Người thân bị cháy nhà nên giúp gì?
Trước hết hỏi họ cần gì: chỗ ở tạm, thức ăn, nước uống, quần áo cho vài ngày, giúp làm lại giấy tờ. Khi được phép vào nhà, sức người dọn dẹp là sự giúp đỡ quý nhất; không vào phần nhà hư kết cấu.
Đi thăm người bị lũ lụt nên mang gì?
Hỏi trước nhu cầu thật. Sau lũ thường cần nước sạch, thức ăn chín, ủng, găng tay, dụng cụ dọn bùn, đồ vệ sinh, sách vở cho trẻ; quần áo cũ số lượng lớn thường chưa cần.
Số điện thoại cứu nạn cứu hộ là số nào?
Số 114 là số báo cháy, cứu nạn, cứu hộ; 115 là cấp cứu y tế; 113 là công an. Gọi khi có người gặp nguy hiểm hoặc mắc kẹt.
Có nên đăng ảnh nhà người thân bị cháy lên mạng để kêu gọi giúp?
Chỉ khi gia đình đồng ý. Người gặp nạn thường thấy xấu hổ, bất lực; ảnh đổ nát, ảnh người khóc lan trên mạng có thể làm họ tổn thương thêm.
Giúp đỡ vùng bị thiên tai qua kênh nào cho chắc?
Gửi qua các kênh chính thức như Mặt trận Tổ quốc, Hội Chữ thập đỏ ở địa phương hoặc tổ chức uy tín có công khai thu chi, và cảnh giác với lời kêu gọi không rõ người nhận.
