Thăm người già neo đơn trong xóm, trong phố: việc nhỏ có ý nghĩa

Thăm người già neo đơn trong xóm, trong phố không cần gì lớn: ghé thường xuyên, dù chỉ năm mười phút; để ý những dấu hiệu bất thường như cửa đóng nhiều ngày, đèn sáng suốt ngày đêm, thư từ chất đống; và biết nối cụ với tổ dân phố, trưởng thôn, trạm y tế xã khi cần. Việc nhỏ đều đặn của hàng xóm nhiều khi là sợi dây an toàn duy nhất của một người sống một mình.

Ai là người già neo đơn quanh mình

Neo đơn không chỉ là không có con cháu. Ở phố thị lẫn làng quê hôm nay, rất nhiều người già sống một mình hoặc chỉ có hai vợ chồng già:

• Con cái đi làm ăn xa, ra nước ngoài, ở thành phố khác.
• Vợ hoặc chồng đã mất, con cháu ít về.
• Không lập gia đình, họ hàng thưa thớt.
• Có con cháu ở gần nhưng ít qua lại.

Nhiều cụ vẫn khoẻ, tự lo được, không muốn ai thương hại. Nhưng sống một mình nghĩa là khi té ngã trong nhà tắm, khi lên cơn sốt giữa đêm, có thể không ai biết trong nhiều giờ, nhiều ngày. Đó là lý do hàng xóm có ý nghĩa đặc biệt.

Ghé thăm sao cho tự nhiên, không thành ban ơn

Người già, nhất là người từng tự lập cả đời, thường ngại bị coi là đối tượng cần giúp. Một lần ghé thăm tự nhiên khác hẳn một chuyến "đi thăm hỏi" trịnh trọng.

Nhiều người già sống một mình rất thích có người nghe kể chuyện. Mười phút ngồi nghe chuyện ngày xưa có khi quý hơn mọi món đồ mang sang.

Những dấu hiệu bất thường cần để ý

Đây là phần hàng xóm giúp được mà con cháu ở xa không làm được. Không cần soi mói, chỉ cần quen mắt với nhịp sống của nhà bên cạnh để nhận ra khi có gì khác.

Dấu hiệu từ bên ngoài nhà

• Cửa đóng im nhiều ngày, trong khi bình thường sáng nào cụ cũng mở.
• Đèn sáng cả ngày lẫn đêm, hoặc tối om nhiều đêm liền.
• Báo, thư, hàng giao chất đống trước cửa.
• Quần áo phơi nhiều ngày không thu, cây cảnh héo rũ.
• Không thấy cụ đi chợ, đi lễ, đi tập buổi sáng như thường lệ.

Dấu hiệu khi gặp cụ

• Gầy sút nhanh, ăn uống thất thường.
• Quên nhiều hơn: quên tắt bếp, quên khoá cửa, hỏi lại nhiều lần một chuyện.
• Đi lại khó, có vết bầm, có dấu hiệu từng té ngã.
• Nhà cửa bừa bộn bất thường so với trước, có mùi lạ.
• Buồn bã, thu mình, không muốn gặp ai.

Thấy những dấu hiệu bên ngoài nhà mà gọi cửa không ai thưa, đừng chần chừ: báo trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, gọi người thân của cụ nếu có số; nếu nghi có nguy hiểm, gọi 113 hoặc 115. Một lần báo nhầm không sao; một lần không báo có thể là quá muộn.

Kết nối với tổ dân phố, trạm y tế, hội người cao tuổi

Hàng xóm không thể và không nên gánh hết. Việc của mình là làm cầu nối:

• Tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn: thường nắm danh sách người già sống một mình, có thể phối hợp thăm hỏi, báo chính quyền xã, phường khi cụ gặp khó khăn.
• Trạm y tế xã, phường: nơi quản lý sức khoẻ ban đầu, có thể khám, theo dõi bệnh mạn tính cho người cao tuổi ở địa phương.
• Chi hội người cao tuổi ở thôn, tổ dân phố: hội Người cao tuổi có mạng lưới ở nhiều nơi, thường có hoạt động thăm hỏi, sinh hoạt chung giúp các cụ đỡ cô đơn.
• Người thân ở xa: nếu cụ đồng ý, xin số của con cháu để báo khi có chuyện; nhiều người con ở xa rất biết ơn một người hàng xóm như vậy.

Ở Việt Nam, Luật Người cao tuổi năm 2009 quy định về quyền, trách nhiệm chăm sóc người cao tuổi của gia đình, Nhà nước và xã hội; người già neo đơn khó khăn có thể thuộc diện được trợ giúp xã hội. Hàng xóm không cần rành luật, chỉ cần biết hỏi ai: công chức văn hoá – xã hội ở uỷ ban xã, phường là đầu mối.

Những việc nhỏ có ích

• Lưu số điện thoại của mình vào máy cụ, dán số 113, 114, 115 và số người thân ở chỗ dễ thấy.
• Thoả thuận một tín hiệu đơn giản: sáng nào cũng mở cửa sổ, hoặc nhắn một tin "cụ ổn"; ngày nào không có thì sang hỏi.
• Thay bóng đèn, sửa vòi nước, kiểm tra bình gas khi cụ nhờ.
• Đưa cụ đi khám, đi lĩnh lương hưu, đi làm giấy tờ khi cụ cần.
• Rủ cụ đi dự sinh hoạt khu phố, đi lễ chùa, lễ nhà thờ nếu cụ thích.
• Mời cụ sang ăn bữa cơm dịp giỗ chạp, Tết, nếu cụ vui lòng.
• Cho trẻ con trong nhà sang chào cụ, đọc truyện cho cụ nghe; người già sống một mình thường rất quý trẻ.

Giữ ranh giới: giúp mà không xâm phạm

Quan tâm cũng có giới hạn. Người già neo đơn vẫn là chủ nhà của họ, có quyền quyết định cuộc sống của mình.

• Không tự ý vào nhà khi cụ không mời, trừ tình huống khẩn cấp thật sự.
• Không can thiệp chuyện tài sản, nhà đất, tiền bạc của cụ.
• Không bàn tán chuyện riêng của cụ với người ngoài.
• Không ép cụ đi viện dưỡng lão, không ép cụ chuyển về ở với con cháu; đó là chuyện của cụ và gia đình.
• Cảnh giác giúp cụ với người lạ đến mời mua thuốc, bán hàng, vay mượn; người già sống một mình là đối tượng dễ bị lừa.

Nếp "bán anh em xa, mua láng giềng gần"

Câu tục ngữ quen thuộc ấy nói đúng điều làng xóm Việt đã biết từ lâu: khi có chuyện, người ở gần đến trước. Ngày xưa, trong làng ai neo đơn thì xóm giềng chia nhau để mắt, có việc hiếu hỉ thì làng lo. Phố thị hôm nay đông người mà xa nhau hơn; có những cụ sống ở chung cư nhiều năm mà hàng xóm cùng tầng không biết tên. Một lời chào mỗi sáng, một lần ghé hỏi thăm, là bắt đầu lại nếp láng giềng ấy.

Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1 tháng 10 hằng năm, nhiều tổ dân phố, chi hội tổ chức thăm hỏi các cụ. Đó là dịp tốt để bắt đầu, nhưng những ngày còn lại trong năm mới là lúc các cụ cần nhất.