Nhà ở quê bỏ trống khi con cháu đi xa giữ được lâu nhất nếu có ba thứ: một người ở gần nhận trông giúp (hàng xóm hoặc họ hàng), một lần "đóng nhà" cẩn thận trước khi đi (ngắt điện, khoá nước, cất đồ, kê đồ cao), và lịch về hoặc nhờ người mở cửa định kỳ để thắp hương, thông gió, kiểm tra mối mọt và mái. Nhà gỗ, nhà cấp bốn ở quê không sợ ít người ở bằng sợ không ai mở cửa: ẩm, mối, chuột và một trận bão không ai hay biết.
Vì sao nhà quê bỏ trống lại xuống cấp nhanh
Ngôi nhà có người ở được "thở" mỗi ngày: cửa mở, bếp đỏ lửa, nền nhà được quét, mái dột chỗ nào người ở biết ngay. Nhà đóng cửa vài tháng, khí hậu nóng ẩm làm mọi thứ đi nhanh: tường mốc, đồ gỗ ngấm ẩm, mối từ nền đất đi lên cột, chuột làm tổ trong tủ, cỏ mọc lấn sân. Ở những vùng hay bão, một tấm tôn bung không ai sửa có thể làm nước mưa ngấm cả gian thờ.
Ở nhiều làng hiện nay, những ngôi nhà vắng chủ không còn hiếm: cha mẹ đã mất hoặc lên phố ở với con, con cái đều đi làm xa. Ngôi nhà vẫn là nơi đặt bàn thờ ông bà, là chỗ con cháu về mỗi dịp giỗ Tết, nên giữ nó không chỉ là giữ tài sản.
Nhờ ai trông nhà và nhờ thế nào
| Người nhận trông | Điểm mạnh | Điều cần nói rõ |
|---|---|---|
| Hàng xóm sát vách | Thấy nhà hằng ngày, biết ngay khi có chuyện lạ | Việc gì cần làm, bao lâu mở cửa một lần, có cầm chìa khoá không |
| Họ hàng trong làng | Có quyền "vào nhà" tự nhiên, thắp hương được | Không để họ ngại vì sợ mang tiếng dòm ngó tài sản |
| Người được nhờ ở luôn trong nhà | Nhà có hơi người, ít xuống cấp | Thoả thuận rõ bằng giấy: dùng gian nào, giữ gì, khi chủ về thì sao |
| Trưởng thôn, tổ an ninh thôn | Biết nhà vắng chủ để để ý | Chỉ báo để biết, không giao chìa khoá |
Dù nhờ ai, nên viết ra một tờ giấy nhỏ để lại cho người trông: số điện thoại của các con, vị trí cầu dao, van nước, chìa khoá, những chỗ cần để ý (mái hiên hay dột, cây xoan sát nhà). Người nhận trông sẽ yên tâm hơn khi biết chính xác mình được nhờ việc gì.
Đừng quên cảm ơn — một món quà mỗi lần về, một lời thăm hỏi qua điện thoại, sẵn lòng giúp lại khi nhà họ cần. Việc trông nhà kéo dài nhiều năm mà không ai nhắc đến là thứ dễ làm sứt mẻ tình làng xóm nhất.
"Đóng nhà" trước khi đi: danh sách việc
Điện, nước, bếp
- Ngắt cầu dao tổng, hoặc chỉ giữ lại một mạch cho đèn bàn thờ, đèn cổng nếu có người trông.
- Rút phích mọi thiết bị: tủ lạnh, tivi, bơm nước.
- Khoá van nước tổng, xả hết nước trong đường ống nếu đi lâu.
- Bếp ga: khoá van bình, tháo dây; bếp than, bếp củi: dọn sạch tro, không để lại than hồng.
Đồ đạc
- Dọn sạch tủ lạnh, để hé cửa tủ cho khỏi mốc.
- Thóc, gạo, đồ khô: mang đi, cho người, hoặc cất trong thùng kín — đồ ăn bỏ lại là mồi cho chuột.
- Chăn màn, quần áo: phơi khô, gói túi kín, kê lên cao.
- Đồ gỗ, sập, tủ: kê chân lên gạch nếu nhà hay ngập, không để sát tường ẩm.
- Giấy tờ quan trọng (sổ đỏ, gia phả, ảnh thờ bản chụp): mang theo hoặc gửi người tin cậy, đừng để trong nhà vắng.
Cửa và mái
- Kiểm tra mái, máng nước, chỗ dột; sửa trước khi đi, nhất là trước mùa mưa bão.
- Chặt bớt cành cây sát mái, cây có nguy cơ đổ vào nhà.
- Khoá cửa chắc, chốt cửa sổ; chuyện phòng trộm cho nhà vắng dịp Tết có bài riêng ở chuyên mục khác.
Mối mọt, ẩm mốc và chuột
Ba "kẻ thù" lớn nhất của nhà quê vắng người. Không cần dùng hoá chất mạnh; chủ yếu là giữ khô và mở cửa đều.
| Vấn đề | Dấu hiệu | Phòng thế nào |
|---|---|---|
| Mối | Đường đất nhỏ chạy dọc chân tường, chân cột; gỗ gõ nghe rỗng | Không chất gỗ, giấy sát tường; nhờ người trông để ý chân cột; khi thấy mối thì gọi người có chuyên môn xử lý |
| Ẩm mốc | Mùi ẩm, vệt mốc trên tường, đồ vải có đốm | Mở cửa thông gió mỗi lần có người ghé; không đóng kín hoàn toàn khe thông gió |
| Chuột | Phân chuột, đồ bị gặm, tiếng động trên trần | Không để đồ ăn lại; bịt lỗ hở ở chân tường, mái |
| Cỏ, dây leo | Sân, lối vào bị lấn, rắn rết có chỗ trú | Nhờ người phát cỏ định kỳ, nhất là mùa mưa |
Bàn thờ: thắp hương và giữ gian thờ
Với nhiều gia đình, lý do lớn nhất để giữ nhà quê là gian thờ ông bà. Nhà vắng thì việc hương khói thường được nhờ một người trong họ, hoặc hàng xóm thân, thắp vào ngày rằm, mồng một. Vài điều nên lưu ý:
- Không để đèn dầu, nến cháy khi nhà không có người; dùng đèn điện nhỏ nếu muốn giữ đèn thờ.
- Hương thắp xong phải tắt hẳn, không để tàn rơi gần đồ vải, giấy.
- Lau dọn bàn thờ mỗi lần con cháu về; nhờ người trông nhà lau những dịp gần Tết.
- Có gia đình chọn "gửi" việc thờ cúng về nhà người con trưởng ở nơi khác; việc này cần cả họ bàn bạc, theo nếp từng nhà.
Lịch về nhà định kỳ
Không ai trông nhà giỏi bằng chính chủ về. Một lịch gợi ý cho nhà vắng người dài hạn:
- Hằng tuần hoặc vài ngày một lần: người trông mở cửa thông gió, đi một vòng xem mái, cửa, dấu hiệu mối.
- Rằm, mồng một: thắp hương (người trông hoặc họ hàng).
- Trước mùa mưa bão: con cháu về kiểm tra mái, cây, rãnh thoát nước.
- Sau mỗi trận bão lớn: gọi điện nhờ người trông kiểm tra và chụp ảnh gửi.
- Dịp giỗ, Tết: con cháu về mở cửa lớn, dọn dẹp, thắp hương, ở lại ít nhất một đêm cho nhà có hơi người.
Khi đã lâu không về: những gì cần kiểm khi mở cửa
- Mở hết cửa cho thông gió trước khi ở lâu trong nhà.
- Không bật điện ngay; kiểm tra dây điện có bị chuột cắn, ẩm ướt không.
- Mở van nước, xả nước cũ trong đường ống một lúc trước khi dùng.
- Kiểm tra chân cột, chân tủ, khung cửa xem có mối.
- Cẩn thận rắn, rết trong góc khuất, đống gạch, đống củi.
Góc nhìn hôm nay
Nhiều gia đình đến một lúc phải tự hỏi: giữ ngôi nhà quê thế nào khi không còn ai ở? Có nhà cho người trong họ ở nhờ, có nhà sửa lại để cha mẹ về ở mùa hè, có nhà giữ nguyên làm nơi thờ tự. Không có câu trả lời chung. Nhưng dù chọn cách nào, một ngôi nhà vẫn được mở cửa, được thắp hương, được con cháu về ngủ lại vài đêm mỗi năm thì vẫn còn là "nhà" — chỗ để người ở xa biết mình còn có nơi để về.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở quê bỏ trống lâu cần làm gì để giữ nhà?
Nhờ một người ở gần trông giúp, trước khi đi thì ngắt điện, khoá nước, dọn đồ ăn, kê đồ cao và mang giấy tờ quan trọng theo. Định kỳ mở cửa thông gió, kiểm tra mái và dấu hiệu mối mọt.
Nhà vắng người làm sao chống mối mọt và ẩm mốc?
Giữ nhà khô và thông gió là chính: không chất gỗ, giấy sát tường, không đóng kín hết khe thông gió, nhờ người mở cửa định kỳ. Khi thấy dấu hiệu mối thì nên nhờ người có chuyên môn xử lý.
Nhờ hàng xóm trông nhà nên dặn những gì?
Viết sẵn cho người trông số điện thoại các con, vị trí cầu dao, van nước, chìa khoá và những chỗ cần để ý trong nhà. Nói rõ việc nào được nhờ và cách liên lạc khi có chuyện.
Nhà quê không ai ở thì ai thắp hương bàn thờ?
Thường là một người trong họ hoặc hàng xóm thân được nhờ thắp vào rằm, mồng một; con cháu về vào dịp giỗ Tết. Không để nến, đèn dầu cháy khi nhà không có người.
Lâu không về, mở cửa nhà quê cần chú ý gì?
Mở hết cửa cho thông gió, kiểm tra dây điện trước khi bật, xả nước cũ trong ống, xem chân cột có mối và cẩn thận rắn rết ở góc khuất.
