Khi người thân từ quê lên ở nhờ dài ngày, để chữa bệnh, đi học hay tìm việc, cách giữ êm cả hai bên là nói rõ từ đầu: ở khoảng bao lâu, giờ giấc trong nhà, ai làm việc gì, chi tiêu chung chia thế nào, khách khứa ra vào ra sao. Nói trước lúc còn vui vẻ dễ hơn nhiều so với để bực bội tích lại rồi mới nói. Ở từ 30 ngày trở lên thì nhớ chuyện đăng ký tạm trú theo Luật Cư trú.
Ba kiểu ở nhờ thường gặp
Mỗi kiểu có nhu cầu và áp lực riêng, nên thoả thuận cũng khác nhau.
| Kiểu ở nhờ | Thường kéo dài | Điều cần nói rõ nhất |
|---|---|---|
| Lên phố chữa bệnh | Vài tuần đến nhiều tháng, theo đợt điều trị | Ai đưa đi viện, chế độ ăn của người bệnh, chỗ nghỉ yên tĩnh, người nhà đi kèm |
| Cháu lên đi học | Có khi cả năm học, cả khoá | Giờ về, chuyện học hành, bạn bè đến nhà, phần việc nhà của cháu, khi nào chuyển ra ở riêng |
| Lên tìm việc | Vài tuần đến vài tháng | Mốc thời gian dự kiến, giờ đi về thất thường, khi có việc thì chuyển đi |
Dù kiểu nào, cả chủ nhà và người ở nhờ đều có áp lực: chủ nhà ngại nói vì sợ mất lòng họ hàng, người ở nhờ ngại vì sợ phiền. Im lặng thường không giữ được hoà khí mà chỉ hoãn nó lại.
Cuộc nói chuyện đầu tiên: nên nói những gì
Ngồi lại với nhau một buổi tối trong những ngày đầu, nói nhẹ nhàng, với tinh thần "để cả nhà dễ sống". Có thể đi qua các mục sau.
Thời gian ở
"Cháu định ở đến khi nào?" không phải câu đuổi khéo. Có một mốc dự kiến (hết đợt điều trị, hết học kỳ, khi tìm được việc) giúp cả hai bên sắp xếp. Mốc có thể thay đổi, nhưng nên nói lại khi thay đổi.
Giờ giấc
- Nhà mình thường dậy mấy giờ, ăn cơm mấy giờ, đi ngủ mấy giờ.
- Cổng khoá lúc mấy giờ, về muộn thì báo trước thế nào.
- Giờ nào cần yên tĩnh: con nhỏ ngủ trưa, người lớn làm việc ở nhà.
Việc nhà
- Ai nấu cơm, ai rửa bát, ai đổ rác; người ở nhờ nhận phần nào.
- Giặt giũ: dùng máy giặt thế nào, phơi ở đâu.
- Dọn dẹp phòng mình ở, nhà tắm dùng chung.
Chi tiêu chung
Đây là chuyện khó mở lời nhất mà lại hay gây hiềm khích nhất. Không có tỷ lệ đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là có thoả thuận, dù thoả thuận là chủ nhà lo hết. Một số cách các gia đình hay chọn:
- Người ở nhờ góp một phần tiền chợ, điện nước theo khả năng.
- Người ở nhờ tự lo ăn uống riêng, chỉ dùng chung chỗ ở.
- Người ở nhờ góp bằng công sức: nấu ăn, đưa đón con cho chủ nhà.
- Chủ nhà lo hết trong thời gian người thân chữa bệnh, khó khăn.
Cách nào cũng được, miễn hai bên nói rõ và thấy thoải mái. Người lên chữa bệnh thường đang tốn kém nhiều; chủ nhà có điều kiện thì một lời "cứ ở, đừng lo chuyện ăn uống" là ân tình lớn.
Khách khứa và riêng tư
- Bạn bè của người ở nhờ có được đến nhà không, ngủ lại không.
- Phòng riêng của chủ nhà, đồ riêng, máy tính: dùng chung hay không.
- Chuyện riêng trong nhà chủ, người ở nhờ không kể ra ngoài; chuyện riêng của người ở nhờ, chủ nhà không bàn tán.
Khi người thân lên chữa bệnh
Đây là kiểu ở nhờ nặng nề nhất về tinh thần. Người bệnh lo bệnh, người đi kèm lo xoay xở, chủ nhà lo cả hai. Vài điều giúp nhẹ gánh:
- Dành cho người bệnh chỗ ngủ yên tĩnh, gần nhà vệ sinh, ít phải leo cầu thang.
- Hỏi chế độ ăn theo chỉ định của bác sĩ; không tự ý nấu món "bồi bổ" theo lời mách.
- Chia việc đưa đón đi viện giữa những người trong nhà, để không ai kiệt sức.
- Giữ không khí nhà bình thường: trẻ con vẫn được cười đùa, chỉ cần không quá ồn lúc người bệnh nghỉ.
- Với người bệnh lây qua đường hô hấp, làm theo hướng dẫn của bác sĩ về khẩu trang, phòng riêng, đồ dùng riêng.
Khi cháu lên ở để đi học
Ở nhờ nhà cô dì chú bác để đi học là chuyện quen thuộc của nhiều thế hệ người Việt. Cháu được nhờ, nhưng cũng chịu áp lực "ở nhà người". Chủ nhà thì khó xử: quản chặt thì sợ cháu buồn, buông lỏng thì sợ có chuyện không ăn nói được với bố mẹ cháu.
- Thống nhất với bố mẹ cháu: mức độ chủ nhà "quản" đến đâu, chuyện gì thì báo bố mẹ cháu.
- Cho cháu một góc riêng để học, dù nhỏ.
- Giao cháu một phần việc nhà rõ ràng, như mọi thành viên khác.
- Không so sánh cháu với con mình, không để con mình và cháu ganh nhau.
- Khi cháu đủ lớn, đủ điều kiện, bàn chuyện ra ở riêng một cách vui vẻ, không phải "đuổi".
Thủ tục cư trú: tạm trú và lưu trú
Theo Luật Cư trú năm 2020, người đến sinh sống ở nơi ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú; ở ngắn hơn thì thực hiện thông báo lưu trú với công an cấp xã. Thủ tục có thể làm trực tiếp hoặc qua cổng dịch vụ công, tuỳ nơi. Chủ nhà và người ở nhờ nên hỏi công an xã, phường nơi ở để làm đúng, nhất là khi người thân ở dài ngày để đi học, đi làm. Giấy tờ tạm trú cũng có ích cho người ở nhờ khi làm hồ sơ xin việc, khám chữa bệnh.
Khi có điều không vừa ý
Sống chung lâu thế nào cũng có va chạm: người ở nhờ về muộn, chủ nhà to tiếng, chuyện con cái, chuyện bếp núc. Vài nguyên tắc giữ hoà khí:
- Nói sớm, nói riêng, nói về việc cụ thể ("tối qua cháu về sau giờ khoá cổng mà không nhắn"), không nói về con người ("cháu vô ý thức").
- Không nói qua người thứ ba, không than với họ hàng ở quê trước khi nói thẳng với nhau.
- Người ở nhờ: nhận lỗi nhanh, cảm ơn thường xuyên; những lời cảm ơn nhỏ hằng ngày quý hơn một món quà lớn khi đi.
- Khi thấy không thể tiếp tục, bàn một mốc chuyển đi hợp lý, giữ tình thân là trên hết.
Ngày rời đi
Dọn phòng sạch như lúc mới đến, trả lại chìa khoá, báo xoá tạm trú nếu cần, cảm ơn cả nhà, kể cả trẻ con. Sau này, mỗi dịp về quê hay lên phố, ghé thăm lại nhà đã cho mình ở nhờ: đó là cách ở nhờ đẹp nhất, để lần sau ai trong họ cần, cánh cửa ấy vẫn mở.
Câu hỏi thường gặp
Người thân lên ở nhờ nên thoả thuận những gì?
Thời gian ở dự kiến, giờ giấc trong nhà, phân chia việc nhà, cách chia chi tiêu chung, chuyện khách khứa và riêng tư. Nói rõ từ những ngày đầu giúp giữ hoà khí lâu dài.
Ở nhờ nhà người thân bao lâu thì phải đăng ký tạm trú?
Theo Luật Cư trú năm 2020, đến sinh sống từ 30 ngày trở lên ở nơi ngoài nơi thường trú thì phải đăng ký tạm trú; ở ngắn hơn thì thông báo lưu trú. Hỏi công an xã, phường nơi ở để làm đúng thủ tục.
Người thân ở nhờ có nên góp tiền ăn không?
Không có quy tắc chung; điều quan trọng là hai bên có thoả thuận rõ. Có thể góp tiền chợ, tự lo ăn riêng, góp bằng công sức, hoặc chủ nhà lo hết khi người thân đang khó khăn.
Cháu lên ở nhờ để đi học cần lưu ý gì?
Thống nhất với bố mẹ cháu về mức độ quản lý, cho cháu góc học riêng, giao phần việc nhà rõ ràng, không so sánh với con mình, và bàn chuyện ra ở riêng khi cháu đủ điều kiện.
Có mâu thuẫn với người thân ở nhờ thì xử lý sao?
Nói sớm, nói riêng, nói về việc cụ thể thay vì phê phán con người, không than qua người thứ ba. Nếu không thể tiếp tục, bàn một mốc chuyển đi hợp lý và giữ tình thân.
