Đưa bạn nước ngoài về thăm quê mình, người dẫn cần dặn trước cả hai phía: dặn gia đình ở quê về thói quen ăn ngủ, giờ giấc của khách, và dặn người bạn về nếp nhà, cách chào, cách ăn, chỗ ngủ, nhà vệ sinh. Trong suốt chuyến thăm, người dẫn là phiên dịch cho cả lời nói lẫn phong tục. Nếu khách ngủ lại, nhà phải khai báo tạm trú cho người nước ngoài với công an xã theo quy định.
Trước chuyến đi: hỏi gia đình ở quê
Đừng báo "con dẫn bạn về" vào tối hôm trước. Với gia đình ở quê, một vị khách nước ngoài là chuyện lớn: mẹ sẽ lo khách ăn được gì, bố sẽ lo nhà vệ sinh có ổn không, ông bà sẽ lo không biết nói chuyện ra sao. Gọi về sớm, ít nhất một hai tuần, và hỏi rõ:
- Nhà có tiện cho khách ngủ lại không, hay nên để khách ngủ ở nơi lưu trú gần đó?
- Thời điểm có hợp không: nhà có việc gì, có giỗ, có người ốm không?
- Cha mẹ có điều gì ngại: tiếng ồn, giờ giấc, chuyện khách nam ngủ cùng nhà với con gái chưa chồng…
Nếu cha mẹ ngập ngừng, nên rút gọn thành một chuyến về trong ngày. Một buổi thăm vui vẫn hơn ba ngày cả nhà căng thẳng.
Dặn gia đình ở quê những gì
| Chuyện cần dặn | Vì sao |
|---|---|
| Khách ăn được gì, kiêng gì (ăn chay, dị ứng hải sản, không ăn thịt chó, thịt mèo, tiết canh…) | Để mẹ không nấu cả mâm khách không động đũa, và không vô tình làm khách khó xử |
| Đừng gắp thức ăn liên tục vào bát khách | Nhiều người nước ngoài không quen, ăn không hết lại ngại bỏ |
| Đừng ép uống rượu | Khách có thể không uống vì sức khoẻ, tôn giáo hoặc đơn giản không quen |
| Khách có thể chưa quen ngủ chiếu, ngủ màn, tắm nước giếng | Chuẩn bị chăn gối, màn, nước nóng nếu có |
| Không cần tiếp quá trang trọng | Khách thường muốn thấy đời sống thật hơn một bữa cỗ |
| Những câu hỏi riêng tư như tuổi, lương, chuyện chồng con | Ở quê là hỏi thăm, nhưng với nhiều nền văn hoá là chuyện riêng; để người dẫn đỡ lời |
Dặn người bạn những gì
Người bạn nước ngoài thường háo hức nhưng lo làm sai. Một buổi nói chuyện mười lăm phút trên đường về là đủ:
- Cách chào. Chào người già trước, hơi cúi đầu; bắt tay khi người kia chìa tay. Trẻ con trong nhà có thể khoanh tay chào khách — đó là phép lịch sự, không cần ngại.
- Cởi giày dép trước khi bước vào nhà, nhất là khi nền nhà lát gạch sạch hoặc trải chiếu.
- Bàn thờ. Không chạm vào đồ thờ, không đặt đồ lên bàn thờ, không quay lưng ngồi sát bàn thờ. Nếu muốn thắp hương, hỏi chủ nhà trước.
- Bữa ăn. Chờ người lớn mời mới ăn; nếm thử mỗi món một chút là đủ lịch sự; không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm.
- Chụp ảnh. Hỏi trước khi chụp người, nhất là người già và trẻ em.
- Nhận đồ bằng hai tay khi người lớn đưa, và nói cảm ơn.
- Không khen trẻ sơ sinh quá lời — ở một số vùng người già vẫn kiêng; nói chung chung "em bé khoẻ quá" là vừa.
Chỗ ngủ, nhà tắm, nhà vệ sinh: nói thật trước
Chuyện này nhiều người ngại nói, nhưng chính nó quyết định khách có thoải mái hay không. Mô tả thật với bạn trước khi về: nhà vệ sinh kiểu gì, có giấy vệ sinh không, tắm ở đâu, nước nóng có không, đêm có muỗi không, có tiếng gà gáy, chó sủa, loa phát thanh của thôn buổi sáng không.
Gợi ý khách mang theo một túi nhỏ: dép đi trong nhà, khăn tắm riêng, đèn pin, kem chống muỗi, giấy ướt, nút bịt tai. Phần lớn những khó chịu nhỏ sẽ thành chuyện vui để kể nếu khách đã được báo trước; chỉ bất ngờ mới làm người ta khó chịu.
Khai báo tạm trú cho bạn nước ngoài
Khi người nước ngoài ngủ lại một nhà dân, theo luật về nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam, nơi lưu trú phải khai báo tạm trú với công an. Trong thực tế:
- Người khai thường là chủ hộ nơi khách ngủ lại — tức cha mẹ hoặc người trong gia đình mình.
- Cần thông tin trong hộ chiếu và thị thực của khách; nên chụp sẵn trang thông tin hộ chiếu và trang có dấu nhập cảnh hoặc thị thực.
- Có thể khai trực tiếp tại công an xã hoặc qua kênh khai báo trực tuyến tuỳ nơi. Thời hạn khai rất ngắn kể từ khi khách đến; nên làm ngay trong ngày đầu.
- Gia đình ở quê có thể chưa từng làm việc này. Người dẫn bạn về nên chủ động gọi hỏi công an xã cách làm hiện hành, rồi làm cùng cha mẹ.
Nếu khách chỉ đến trong ngày rồi về nơi lưu trú khác ngủ, nơi đó sẽ khai báo, gia đình không phải làm.
Làm phiên dịch cho cả hai phía
Người dẫn đường không chỉ dịch lời mà còn dịch ý. Vài tình huống quen thuộc:
| Câu ở quê | Ý thật | Dịch cho khách thế nào |
|---|---|---|
| "Ăn đi, ăn nữa đi" | Lời mời thể hiện hiếu khách, không phải bắt ăn hết | Giải thích đó là lời mời; ăn thêm một chút rồi cảm ơn là được |
| "Có vợ chưa? Bao nhiêu tuổi?" | Hỏi để biết cách xưng hô, để tỏ quan tâm | Báo trước đây là câu hỏi thăm thông thường; khách có quyền cười cho qua |
| "Gầy thế", "béo thế" | Nhận xét quan tâm, không có ý chê | Dịch nhẹ thành "bà hỏi bạn ăn uống có đủ không" |
| "Ở lại thêm vài hôm" | Có khi là lời mời thật, có khi là phép lịch sự | Hỏi riêng cha mẹ trước khi nhận lời |
Chiều ngược lại cũng vậy: khi khách nói "không, cảm ơn" với một món ăn, người dẫn nên nói đỡ để mẹ không nghĩ khách chê.
Cho khách thấy đời sống thật, không phải màn trình diễn
Khách nước ngoài về quê thường nhớ nhất những việc rất thường: theo bà ra vườn hái rau, đi bộ ra đồng lúc chiều, ngồi xem ông pha trà, đạp xe một vòng làng. Không cần mời cả họ đến ra mắt, không cần dựng một bữa tiệc lớn. Gia đình càng sống đúng nhịp thường ngày, khách càng thấy mình được tin tưởng.
Nếu quê có đình, chùa, chợ phiên, có thể đưa khách đi xem, nhớ dặn phép tắc ở từng nơi. Những làng có làm du lịch cộng đồng thì có người địa phương dẫn — đó là một chủ đề khác.
Góc nhìn hôm nay
Một người bạn nước ngoài về quê là dịp hiếm để chính mình nhìn lại quê nhà bằng con mắt mới: cái bếp củi, giàn mướp, tiếng loa thôn buổi sáng bỗng thành thứ đáng kể. Với gia đình ở quê, đó cũng là dịp được tiếp một người từ xa đến với tất cả lòng hiếu khách. Phần việc của người dẫn là giữ cho hai phía hiểu nhau: dặn trước, dịch khéo, và cảm ơn cha mẹ sau chuyến đi — vì người vất vả nhất trong những ngày đó thường là mẹ ở trong bếp.
Câu hỏi thường gặp
Đưa người nước ngoài về nhà ở quê ngủ có phải khai báo không?
Có. Người nước ngoài ngủ lại nhà dân phải được khai báo tạm trú với công an, thường do chủ hộ thực hiện. Nên hỏi công an xã về cách khai hiện hành và làm ngay trong ngày đầu khách đến.
Cần dặn bạn nước ngoài những gì khi về quê Việt Nam?
Dặn cách chào người lớn, cởi giày dép trước khi vào nhà, không chạm đồ thờ, chờ mời mới ăn, hỏi trước khi chụp ảnh người. Nói thật về chỗ ngủ, nhà vệ sinh, muỗi để khách chuẩn bị.
Gia đình ở quê nên chuẩn bị gì khi có khách nước ngoài?
Hỏi trước khách ăn được gì và kiêng gì, chuẩn bị chỗ ngủ sạch, màn, chăn gối, nước nóng nếu có. Không cần tiếp quá trang trọng, không ép ăn ép uống; để khách sống cùng nhịp thường ngày của nhà là đủ.
Người nước ngoài có thấy khó chịu với câu hỏi về tuổi, hôn nhân không?
Nhiều người có, vì ở văn hoá của họ đó là chuyện riêng. Người dẫn nên báo trước cho khách đây là cách hỏi thăm, và nhẹ nhàng đỡ lời khi họ hàng hỏi quá kỹ.
Nên đưa bạn nước ngoài về quê bao lâu?
Lần đầu, một đến hai đêm thường là vừa cho cả khách lẫn gia đình. Nếu cha mẹ còn ngại, một chuyến về trong ngày cũng đủ để khách thấy đời sống ở quê.
