Giữ làng sạch khi đi thăm gói trong bốn việc: mang rác của mình ra khỏi làng thay vì để lại, không xả xà phòng, dầu gội xuống suối, ao, kênh; giữ yên tĩnh — nói nhỏ, loa nhỏ hoặc không loa; và không bẻ cành, hái hoa, đào cây, mua cây rừng hay động vật hoang dã. Phần lớn làng quê không có hệ thống thu gom rác đủ cho lượng khách đổ về; thứ khách để lại, người làng phải sống cùng.
Vì sao làng dễ "quá tải" hơn thành phố
Ở thành phố, rác có xe thu gom mỗi ngày, nước thải có cống, tiếng ồn bị lẫn vào tiếng xe cộ. Ở một bản làng vùng cao hay một cù lao giữa sông, mọi thứ khác hẳn:
- Rác thường được gom về một bãi nhỏ của thôn, hoặc mỗi nhà tự đốt, tự chôn.
- Nước sinh hoạt lấy từ suối, giếng, sông — chính nơi khách có thể tắm, giặt, rửa đồ.
- Đêm ở làng rất yên; một nhóm khách hát hò có thể làm cả xóm mất ngủ.
- Cảnh quan làng — hàng rào hoa, cây cổ thụ, ruộng bậc thang — là kết quả công sức nhiều đời, không phải công viên công cộng.
Một đoàn khách vài chục người đến một bản trăm hộ trong hai ngày cuối tuần đã là một lượng rác, nước thải, tiếng ồn đáng kể. Nhân lên với hàng chục đoàn mỗi tháng, làng không tự xử lý nổi.
Rác: mang vào bao nhiêu, mang ra bấy nhiêu
| Loại rác | Nên làm |
|---|---|
| Chai nhựa, vỏ hộp, túi nilon | Mang về thành phố; mang bình nước riêng và xin rót nước đun sôi ở nhà dân để bớt chai nhựa |
| Vỏ bánh kẹo, giấy gói | Bỏ vào túi riêng mang theo người, không nhét vào khe đá, bụi cây |
| Thức ăn thừa | Hỏi chủ nhà; nhiều nhà dùng cho gà, lợn — đừng trộn với rác nhựa |
| Pin, sạc dự phòng hỏng | Tuyệt đối mang về; không đốt, không chôn |
| Đầu lọc thuốc lá | Không vứt xuống đất, xuống ruộng; mang túi đựng riêng |
| Băng vệ sinh, tã giấy | Gói kín, hỏi chủ nhà chỗ bỏ; nếu làng không có chỗ xử lý thì mang ra khỏi làng |
Một thói quen đơn giản: mỗi người trong đoàn mang một túi rác nhỏ gấp gọn trong ba lô. Ra khỏi làng mới bỏ ở nơi có thu gom.
Cũng nên để ý ngay từ lúc chuẩn bị: mua ít đồ đóng gói lẻ, mang hộp đựng đồ ăn và đũa thìa riêng, mua đồ ăn vặt trong làng — bánh, quả của người làng thường gói lá, gói giấy, ít rác nhựa hơn hàng mang từ phố. Rác ít đi từ lúc xếp ba lô thì cuối chuyến cũng ít phải mang về.
Nước: suối, ao không phải nhà tắm
Ở nhiều bản vùng cao, nước sinh hoạt của cả bản dẫn về từ một con suối đầu nguồn. Ở miệt vườn, người dân vẫn dùng nước sông, nước rạch để tưới, để rửa. Vì vậy:
- Không tắm bằng xà phòng, dầu gội, không giặt đồ trực tiếp dưới suối, ao, kênh. Nếu muốn ngâm mình ở suối, chỉ tắm nước trong, không dùng hoá chất.
- Không rửa bát đĩa, nồi niêu dưới suối khi cắm trại.
- Không đi vệ sinh gần nguồn nước; khi đi bộ đường dài không có nhà vệ sinh, đi xa nguồn nước, chôn lấp kỹ.
- Không bôi kem chống nắng, kem chống muỗi rồi nhảy xuống những vũng suối nhỏ, nơi nước ít luân chuyển.
- Ở nhà dân, tiết kiệm nước, nhất là mùa khô.
Tiếng ồn: làng có nhịp riêng
Người làng ngủ sớm, dậy sớm. Tiếng ồn của khách — loa di động, hát karaoke, nói cười to, nổ máy xe — là điều người làng phàn nàn nhiều nhất ở nhiều điểm du lịch cộng đồng.
- Không mang loa, hoặc để rất nhỏ chỉ cho nhóm mình nghe.
- Nói nhỏ khi đi qua ngõ xóm, nhất là buổi trưa và sau tối.
- Không rồ ga, bấm còi trong làng; dắt xe vào ngõ hẹp.
- Đốt lửa trại, hát hò chỉ khi chủ nhà, tổ du lịch đồng ý, ở chỗ được chỉ định, và kết thúc theo giờ làng.
- Pháo, pháo sáng: không dùng; ngoài chuyện ồn còn nguy cơ cháy nhà sàn, nhà mái tranh, rừng.
Cây cối và động vật: chỉ ngắm, không mang về
Cảnh đẹp của làng thường là thứ người làng trồng và giữ: hàng dâm bụt, giàn hoa giấy, cây đào, cây mận trước nhà. Ở vùng cao, cánh rừng quanh bản là nguồn sống, nhiều nơi có rừng thiêng, rừng cấm theo luật tục.
| Việc | Vì sao không nên |
|---|---|
| Bẻ cành đào, cành mận, hái hoa ven đường để chụp ảnh | Đó là cây của nhà dân; mùa hoa cũng là mùa quả của họ |
| Giẫm vào ruộng, luống rau để có góc chụp | Làm dập lúa, rau; công sức cả vụ |
| Mua lan rừng, cây cảnh đào từ rừng | Khuyến khích khai thác rừng; nhiều loài được pháp luật bảo vệ |
| Mua động vật hoang dã, thịt thú rừng, chim bắt từ rừng | Vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, góp phần làm cạn kiệt loài |
| Cho khỉ, chim, cá hoang dã ăn đồ ăn của người | Làm động vật phụ thuộc, sinh bệnh, trở nên hung dữ với người |
| Khắc tên, viết vẽ lên cây, đá, tường nhà cổ | Hỏng cảnh vĩnh viễn; tường nhà cổ không thể làm lại như cũ |
Những hoạt động như cưỡi voi, xem thú bị xích để biểu diễn cũng nên tránh; xu hướng du lịch bền vững hiện nay là quan sát động vật trong môi trường sống của chúng.
Đi xe và đỗ xe trong làng
Đường làng thường hẹp, có khi là lối đi bộ của người già, trẻ nhỏ, trâu bò. Đỗ xe ở bãi chung của làng hoặc chỗ chủ nhà chỉ, đi bộ vào trong. Không lái xe máy, ô tô vào bờ ruộng, sân phơi, bãi cỏ. Ở những làng đã có quy ước hạn chế xe vào lõi làng, làm theo quy ước đó dù mình chỉ "vào một chút".
Góp công nhỏ: những việc khách làm được
- Nhặt thêm vài mẩu rác trên đường đi bộ — không ai yêu cầu, nhưng người làng nhìn thấy.
- Hỏi tổ du lịch của thôn về cách làng xử lý rác, và làm theo.
- Chọn những nơi ở dùng ít đồ nhựa dùng một lần, có phân loại rác.
- Tham gia buổi dọn làng, trồng cây nếu làng có tổ chức và mời khách.
- Khi viết nhận xét, chia sẻ ảnh, nhắc những người đi sau giữ làng sạch.
Góc nhìn hôm nay
Nhiều làng làm du lịch cộng đồng ở Việt Nam đã có quy ước riêng về rác, tiếng ồn, giờ yên tĩnh — có nơi treo bảng nội quy ở đầu bản, có nơi người dẫn đường nhắc khách ngay từ đầu. Những quy định ấy không phải để làm khó khách, mà để làng còn là làng sau mỗi mùa du lịch. Một làng sạch, yên và còn cây cổ thụ là thứ khách đến tìm; giữ nó cũng là giữ chỗ để mình còn quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch làng quê cần giữ vệ sinh thế nào?
Mang rác của mình ra khỏi làng, không xả xà phòng, dầu gội xuống suối ao, giữ yên tĩnh, không bẻ cành hái hoa và không giẫm vào ruộng vườn. Mang theo túi rác nhỏ và bình nước riêng để bớt chai nhựa.
Có được tắm suối khi ở bản vùng cao không?
Chỉ nên ngâm mình ở những chỗ người bản cho phép, và không dùng xà phòng, dầu gội, không giặt đồ dưới suối. Nước suối thường là nguồn nước sinh hoạt của cả bản ở phía dưới.
Có nên mua lan rừng, cây rừng ở bản làng không?
Không nên. Mua cây đào từ rừng, lan rừng hay động vật hoang dã là khuyến khích khai thác rừng, và nhiều loài được pháp luật bảo vệ.
Đi theo nhóm ở làng quê có được mở loa, hát hò không?
Nên hạn chế tối đa. Người làng ngủ sớm và tiếng ồn là điều họ phàn nàn nhiều nhất. Nếu muốn đốt lửa trại, hát hò, hỏi chủ nhà hoặc tổ du lịch và kết thúc theo giờ làng.
Rác ở làng không có chỗ bỏ thì làm sao?
Mang rác ra khỏi làng và bỏ ở nơi có thu gom. Thức ăn thừa hỏi chủ nhà vì nhiều nhà dùng cho vật nuôi; pin hỏng thì nhất định mang về.
